Читателите не можат да го сменат начинот на кој мозокот го обработува текстот. Вие, пак, можете да го смените начинот на кој страницата им го прикажува.
Накратко
Според Европското здружение за дислексија (European Dyslexia Association, EDA), 9–12% од Европејците имаат дислексија или друга специфична тешкотија во учењето. Ако се пресмета врз 452 милиони жители на ЕУ, тоа се приближно 41 до 54 милиони потенцијални читатели. Густите пасуси, клучните информации скриени во средината на текстот, двостраното порамнување и збиените редови на многу од нив им го отежнуваат читањето. Јасните наслови, кратките реченици, текстот порамнет лево и можноста растојанијата да се зголемат (критериумите 1.3.1, 2.4.6 и 1.4.12 од WCAG 2.2) ја прават содржината полесна за сите. Европскиот акт за пристапност, пак, за многу компании во ЕУ ја прави пристапната содржина законска обврска.
Ако сакате да дознаете повеќе за самата дислексија – знаците, видовите и причините – прочитајте ја нашата статија Дислексија: знаци, видови, причини. Оваа статија е за другата страна: што на веб-страницата го олеснува или го отежнува читањето и како тоа да се поправи.
Повеќето совети за дизајн прилагоден за дислексија се сведуваат на една идеја: читателот треба да се труди да ја разбере содржината, а не да го дешифрира распоредот на страницата.
Колку луѓе во Европа имаат дислексија?
Податоците за дислексијата многу се разликуваат, бидејќи секоја земја ја дефинира и ја мери на свој начин. Некои бројки се истражувачки проценки за застапеноста, а други ги бројат учениците што имаат официјална потврда или добиваат поддршка во училиште. Бројките подолу се најкорисни за европската публика.
- 9–12% од населението во Европа има дислексија или специфично нарушување во учењето, а кај 2–4% тешкотиите се сериозни, според Европското здружение за дислексија (проценка на здружението).
- На 1 јануари 2026 година ЕУ имала околу 452,0 милиони жители (Евростат). Ако се примени распонот на EDA, се добива груба проценка од околу 41 до 54 милиони луѓе во ЕУ. Ова е наша пресметка, а не официјален податок.
- 7,10% од децата во основно училиште во светот имаат развојна дислексија (95% интервал на доверба: 6,27–7,97%), почесто момчињата (9,22%) отколку девојчињата (4,66%), според метаанализа од 2022 година објавена во Brain Sciences (Yang и соработници). Ова е глобален, а не европски податок.
Податоци по земји
| Земја | Податок | Што се мери | Извор |
|---|---|---|---|
| Ирска | Околу 10% (распон 4–17%) | Проценка за населението, зависно од дефиницијата | Dyslexia Ireland |
| Обединетото Кралство | 10% | Проценка за населението | British Dyslexia Association |
| Шведска | 5–8% | Проценка за населението | Dyslexiförbundet |
| Франција | 5–7% (тешки облици кај 1–2%) | Деца на училишна возраст со специфични тешкотии во учењето („dys“) | Inserm, преку Santé.fr (2019) |
| Италија | 3,0% дислексија; 6,0% некоја специфична тешкотија во учењето | Ученици со официјална потврда, учебна 2022/23 година | Италијанско министерство за образование и заслуги |
| Холандија | 3,6% | Истражувачка проценка, ученици на крајот од основното образование | Холандски инспекторат за образование (2019) |
| Шпанија | 3,1% | Ученици што добиваат поддршка поради тешкотии во учењето, 2024/25 | Шпанско министерство за образование |
| Германија | 10–15% | Ученици со дислексија или дискалкулија, заедно | BVL (германско здружение за дислексија и дискалкулија), според news4teachers (2025) |
Проценките на здруженијата обично ги вклучуваат и полесните случаи. Училишните податоци ги бројат потврдите или поддршката, што зависи од националните правила. Во Холандија 14% од учениците во средното образование имаат потврда за дислексија, многу повеќе од истражувачката проценка. Затоа споредбите меѓу земјите треба да се земат со резерва.
Ниската писменост е поширок проблем
Дислексијата не е единствената причина поради која на луѓето им е тешко со густ текст. Според Истражувањето на вештините на возрасните на ОЕЦД (PIAAC 2023), 26% од возрасните на возраст од 16 до 65 години во земјите на ОЕЦД се на ниво 1 или пониско во писменоста, што значи дека имаат ниска писменост. Овие бројки ја мерат писменоста, а не дислексијата, но покажуваат колку возрасни имаат корист од појасно пишување и подобар распоред.
| Земја | Возрасни (16–65 години) на ниво 1 или пониско во писменоста, 2023 |
|---|---|
| Полска | 39% |
| Италија | 35% |
| Шпанија | 31% |
| Франција | 28% |
| Германија | 22% |
| Ирска | 21% |
| Данска | 18% |
| Холандија | 16% |
| Финска | 12% |
| Шведска | 12% |
Извор: ОЕЦД, Истражување на вештините на возрасните (PIAAC) 2023, профили на земјите во Education GPS. Просек на ОЕЦД: 26%.
Како распоредот на текстот влијае на читателите со дислексија
Дислексијата кај секого се манифестира поинаку и не постои распоред што одговара на сите. Сепак, неколку вообичаени решенија на веб-страниците им создаваат дополнителна работа на многу читатели со дислексија:
- Ѕидови од текст. Долгите пасуси без наслови го тераат читателот да прочита сè за да најде еден податок – цена, датум или рок.
- Клучни информации скриени во средината на пасусот. Ако рокот за враќање пари или датумот на испорака е во средината на петтата реченица, лесно се пропушта.
- Двострано порамнување. Кога текстот е порамнет од двете страни, растојанијата меѓу зборовите стануваат нееднакви и низ страницата се создаваат „реки“ од празен простор што го одвлекуваат вниманието.
- Долги редови. Кога текстот се протега низ целата ширина на голем екран, тешко се наоѓа почетокот на следниот ред.
- Збиени растојанија. Тесниот проред и малото растојание меѓу буквите и зборовите го прават текстот натрупан и потешко се следи.
- Курзив, подвлекување и големи букви во подолги делови од текстот. Поради нив зборовите може да се слеваат еден во друг. Британското здружение за дислексија (British Dyslexia Association, BDA) препорачува за нагласување да се користат задебелени букви.
- Нејасни наслови. „Информации“ или „Друго“ не му кажуваат ништо на читателот. Описните наслови служат како карта.
- Сложени реченици и стручен жаргон. Долгите реченици со повеќе делови бараат читателот да држи многу работи во главата одеднаш.
- Распоред што се распаѓа кога корисникот ќе го прилагоди. Многу читатели користат додатоци или поставки во прелистувачот за да ги зголемат растојанијата или да го сменат фонтот. Ако текстот почне да се преклопува или да се сече, страницата не им служи.
Испробајте сами
Нашиот бесплатен интерактивен пример Between the lines ви дава една задача на измислена веб-страница за билети за концерти: да го најдете последниот ден до кога може да побарате враќање на парите.
Во непристапната верзија рокот е скриен во долг и густ пасус со правила, а буквите постојано малку се поместуваат додека читате. Изберете „Show the fix“ (Прикажи го решението) и истите правила се преуредени: враќањето пари има свој наслов, речениците се пократки, а меѓу редовите и пасусите има повеќе простор. Ефектот со буквите останува потполно ист, па јасно се гледа дека рокот лесно се наоѓа благодарение на распоредот, а не поради ефектот. Движењето можете да го паузирате во секој момент, без да се смени дизајнот.
Буквите што се движат се само илустрација, а не модел на дислексијата. Искуството со читањето е многу различно од човек до човек. Примерот ја покажува суштината на дизајнот прилагоден за дислексија: читателот не се променил. Се променила страницата.
Како да ја прилагодите веб-страницата за лица со дислексија
Повеќето од овие промени чинат малку, а текстот станува полесен за читање за сите. Упатството за стил на BDA (Dyslexia Style Guide) и WCAG 2.2 водат во иста насока.
Структура
- Поделете ја содржината на делови со описни наслови и означете ги како вистински наслови (
<h2>,<h3>), а не само со задебелен текст, за да можат корисниците на читачи на екран и на алатки за читање да се движат низ нив. (1.3.1 Info and Relationships (информации и односи), ниво A; 2.4.6 Headings and Labels (наслови и ознаки), ниво AA) - Најважните податоци ставете ги на почетокот. Прво датумот, цената или дејството, па објаснувањето. За чекорите и опциите користете листи.
- Не делете го текстот во повеќе колони и чувајте предвидлив распоред на сите страници.
Пишување
- Пишувајте кратки, едноставни реченици и секојдневни зборови. Објаснете ги стручните термини што не можете да ги избегнете. (3.1.5 Reading Level (ниво на читање), ниво AAA, препорачува содржина за која не е потребно повеќе од ниво на читање од пониско средно образование, или поедноставна верзија)
- Пишувајте јасни упатства и ознаки во формуларите, наместо да се потпирате на текст во полето што исчезнува кога ќе почнете да пишувате. (3.3.2 Labels or Instructions (ознаки или упатства), ниво A)
Типографија и растојанија
- Порамнете го текстот лево и избегнувајте двострано порамнување. (1.4.8 Visual Presentation (визуелно прикажување), ниво AAA)
- Редовите нека бидат со удобна должина. WCAG 1.4.8 препорачува најмногу 80 знаци, а BDA од 60 до 70.
- Користете поширок проред, околу 1,5, како што препорачуваат и упатството на BDA и WCAG 1.4.8.
- За нагласување користете задебелени букви, а не курзив, подвлекување или големи букви. Подвлекувањето оставете го за линковите.
- Изберете јасен фонт без серифи со удобна големина, на пример 16 до 19 px за основниот текст, како што предлага BDA. Фонт прилагоден за дислексија, како OpenDyslexic, може да им помогне на некои читатели, но вкусовите се различни, па распоредот е поважен од изборот на фонт. Ако сакате да го понудите како опција, погледнете ја нашата страница за фонт прилагоден за дислексија.
- Користете темен текст на светла позадина што не е чисто бела, со добар контраст. (1.4.3 Contrast (Minimum) (контраст, минимум), ниво AA)
Дозволете им на читателите да ја прилагодат страницата
- Проверете дали нешто се расипува кога корисникот ќе ги зголеми растојанијата. Содржината треба и понатаму да функционира кога висината на редот е 1,5 пати поголема од големината на фонтот, растојанието меѓу пасусите 2 пати, растојанието меѓу буквите 0,12 пати, а растојанието меѓу зборовите 0,16 пати. Избегнувајте контејнери за текст со фиксна висина. (1.4.12 Text Spacing (растојание во текстот), ниво AA)
- Овозможете зумирање и прелевање на содржината. Текстот треба да може да се зголеми до 200% и да се прераспредели на тесни екрани, без хоризонтално лизгање. (1.4.4 Resize Text (менување на големината на текстот), ниво AA; 1.4.10 Reflow (прелевање на содржината), ниво AA)
Дел од овие проблеми – на пример, наслови што не се означени како наслови, слаб контраст или контејнери што го сечат зголемениот текст – може да се откријат со автоматско скенирање преку нашата бесплатна проверка на пристапноста. Дали насловите се смислени и дали клучните податоци лесно се наоѓаат, мора да провери човек. Повеќе за нивоата A, AA и AAA ќе најдете во нашиот целосен водич низ принципите и нивоата на WCAG.
Што значи Европскиот акт за пристапност за читливоста на содржината
Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA), односно Директивата (EU) 2019/882, се применува од 28 јуни 2025 година. Ги опфаќа услугите за е-трговија и други услуги за потрошувачите, како банкарството, е-книгите и патничкиот превоз, и бара нивните веб-страници и апликации да бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни. Читливата содржина спаѓа под „разбирливи“: луѓето треба да можат да ги разберат информациите и начинот на кој се користи услугата.
Актот не го спомнува WCAG директно. Усогласеноста обично се докажува преку хармонизираниот европски стандард EN 301 549. Верзијата на која моментално се упатува, V3.2.1, се заснова на WCAG 2.1, ниво AA, што ги вклучува 1.3.1 Info and Relationships, 2.4.6 Headings and Labels и 1.4.12 Text Spacing. Новата верзија V4.1.1, објавена во септември 2026 година, е усогласена со WCAG 2.2, ниво AA, а се очекува референцата за неа да биде објавена во Службениот весник на ЕУ во декември 2026 година.
Критериумите од ниво AAA, како 1.4.8 Visual Presentation и 3.1.5 Reading Level, не се дел од таа основа, но се добра практика кога дизајнирате за лица со дислексија. Условите за користење, правилата за враќање пари и упатствата при плаќањето се дел од услугата, па треба да бидат исто толку читливи колку и маркетиншките страници.
Често поставувани прашања
Кој фонт е најдобар за дислексија?
Нема еден најдобар фонт. Јасните фонтови без серифи, со удобна големина и доволно растојание, на многу читатели им одговараат. Специјализираните фонтови како OpenDyslexic на некои им помагаат, на други не. Најинклузивно е да имате едноставен стандарден фонт и распоред што не се расипува кога читателите ќе си постават свој фонт или растојанија.
Дали двостраното порамнување е лошо за пристапноста?
За многу читатели – да. Двостраното порамнување создава нееднакви растојанија меѓу зборовите, па редовите потешко се следат. Британското здружение за дислексија препорачува текст порамнет лево, без двострано порамнување, а WCAG 1.4.8 Visual Presentation (ниво AAA) исто така бара да се избегнува двострано порамнет текст.
Кои критериуми од WCAG се најважни за дислексијата?
На нивоата A и AA, фокусирајте се на 1.3.1 Info and Relationships (вистински означени наслови и листи), 2.4.6 Headings and Labels, 1.4.12 Text Spacing, 1.4.4 Resize Text и 1.4.10 Reflow. На ниво AAA, 1.4.8 Visual Presentation и 3.1.5 Reading Level одат и чекор понатаму.
Дали дизајнот прилагоден за дислексија им помага само на лицата со дислексија?
Не. Јасните наслови, кратките реченици и доброто растојание им помагаат и на луѓето со ниска писменост, на оние што читаат на втор јазик, на постарите лица, на лицата со нарушување на вниманието со хиперактивност (АДХД) и на секој што прелистува страница на телефон.
Читливата содржина е едно од наједноставните подобрувања на пристапноста. Ако сакате стручна проверка на најважните страници, нашата ревизија на пристапноста ги опфаќа структурата на содржината, растојанијата и читливоста, заедно со сите други барања на WCAG.
Извори
- European Dyslexia Association, „What is dyslexia“: https://eda-info.eu/what-is-dyslexia/
- Евростат, Statistics Explained, „Population and population change statistics“ (1 јануари 2026): https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_and_population_change_statistics
- Yang L, et al. „Prevalence of Developmental Dyslexia in Primary School Children: A Systematic Review and Meta-Analysis.“ Brain Sciences, 2022;12(2):240: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35204003/
- British Dyslexia Association, „Dyslexia“: https://www.bdadyslexia.org.uk/dyslexia
- Dyslexia Ireland, „About Dyslexia“: https://www.dyslexia.ie/about-dyslexia/
- Dyslexiförbundet, брошура за членовите: https://dyslexi.org/wp-content/medlemsbroschyr_tryck.pdf
- Santé.fr (Inserm), „Troubles spécifiques des apprentissages : les « dys »“ (2019): https://www.sante.fr/node/6407203
- Ministero dell'Istruzione e del Merito, „I principali dati relativi agli alunni con DSA, aa.ss. 2021/2022 – 2022/2023“: https://www.mim.gov.it/documents/20182/8938897/Focus_Alunni+con+DSA+aa.ss.202122_202223.pdf
- Inspectie van het Onderwijs, „Dyslexieverklaringen – Verschillen tussen scholen nader bekeken“ (2019): https://www.onderwijsinspectie.nl/binaries/onderwijsinspectie/documenten/themarapporten/2019/04/10/dyslexieverklaringen-verschillen-tussen-scholen-nader-bekeken/Rapport+Dyslexieverklaringen+verschillen+tussen+scholen+nader+bekeken.pdf
- Ministerio de Educación, Formación Profesional y Deportes, „Alumnado con necesidad específica de apoyo educativo. Curso 2024-2025“: https://www.educacionfpydeportes.gob.es/dam/jcr:27b3a08d-2d3d-41fd-90e2-30b32e6815cc/2024-25-acneae-nota-resumen.pdf
- news4teachers, „Legasthenie und Dyskalkulie: Betroffene fordern Anerkennung – bundeseinheitlich“ (февруари 2025): https://www.news4teachers.de/2025/02/legasthenie-und-dyskalkulie-betroffene-fordern-anerkennung-bundeseinheitlich/
- ОЕЦД, Survey of Adult Skills (PIAAC) 2023, профили на земјите во Education GPS (архивирана копија за Италија; за другите земји истата страница со друг код на земјата): https://web.archive.org/web/20260830094332/https://gpseducation.oecd.org/CountryProfile?primaryCountry=ITA&treshold=10&topic=AS
- British Dyslexia Association, „Dyslexia friendly style guide“ (архивирана копија, јуни 2025): https://web.archive.org/web/20250629142524/https://www.bdadyslexia.org.uk/advice/employers/creating-a-dyslexia-friendly-workplace/dyslexia-friendly-style-guide
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 1.4.12 Text Spacing: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/text-spacing.html
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 1.4.8 Visual Presentation: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/visual-presentation.html
- Директива (EU) 2019/882 (Европски акт за пристапност): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- National Disability Authority (Ирска), „EN 301 549 V4.1.1 published“: https://nda.ie/news/en301549-published



