Czytelnik nie zmieni tego, jak przetwarza tekst. Ale to, jak strona ten tekst podaje, zmienić można.
Krótka odpowiedź
Europejskie Stowarzyszenie Dysleksji (European Dyslexia Association) szacuje, że dysleksję lub pokrewne specyficzne trudności w uczeniu się ma 9–12% Europejczyków. Przy 452 mln mieszkańców UE daje to mniej więcej 41–54 mln potencjalnych czytelników. Zbite akapity, najważniejsze informacje ukryte w środku tekstu, justowanie i ciasne odstępy sprawiają, że wielu z nich czyta strony internetowe ze znacznie większym trudem. Wyraźne nagłówki, krótkie zdania, tekst wyrównany do lewej i możliwość zwiększenia odstępów (kryteria WCAG 2.2: 1.3.1, 2.4.6 i 1.4.12) ułatwiają lekturę wszystkim, a Europejski akt o dostępności (EAA) sprawia, że dla wielu firm w UE dostępne treści są obowiązkiem prawnym.
Jeśli chcesz najpierw dowiedzieć się więcej o samej dysleksji – jej objawach, rodzajach i przyczynach – zacznij od artykułu Dysleksja: objawy, rodzaje i przyczyny. Tutaj zajmujemy się drugą stroną zagadnienia: tym, co na stronie internetowej ułatwia albo utrudnia czytanie, i tym, jak to poprawić.
Większość porad dotyczących projektowania z myślą o osobach z dysleksją sprowadza się do jednej zasady: czytelnik ma się skupiać na zrozumieniu treści, a nie na rozszyfrowywaniu układu strony.
Ile osób w Europie ma dysleksję?
Dane o dysleksji bardzo się od siebie różnią, bo poszczególne kraje inaczej ją definiują i mierzą. Część danych to szacunki naukowe dotyczące częstości występowania, inne obejmują uczniów z oficjalnym zaświadczeniem o dysleksji lub objętych wsparciem w szkole. Poniższe liczby są najbardziej przydatne w ujęciu europejskim.
- Według European Dyslexia Association dysleksję lub specyficzne zaburzenie uczenia się ma 9–12% mieszkańców Europy, a 2–4% w poważnym stopniu (szacunek stowarzyszenia).
- 1 stycznia 2026 r. UE liczyła według szacunków 452,0 mln mieszkańców (Eurostat). Po zastosowaniu przedziału podanego przez EDA otrzymujemy orientacyjnie około 41–54 mln osób w UE. To nasze własne wyliczenie, a nie oficjalne dane.
- Według metaanalizy opublikowanej w 2022 r. w czasopiśmie Brain Sciences (Yang i in.) dysleksja rozwojowa występuje u 7,10% dzieci w wieku szkoły podstawowej na świecie (95-procentowy przedział ufności: 6,27–7,97%), częściej u chłopców (9,22%) niż u dziewczynek (4,66%). To wskaźnik globalny, nie europejski.
Dane z poszczególnych krajów
| Kraj | Wartość | Czego dotyczy | Źródło |
|---|---|---|---|
| Irlandia | Ok. 10% (przedział 4–17%) | Szacunek dla całej populacji, zależny od przyjętej definicji | Dyslexia Ireland |
| Wielka Brytania | 10% | Szacunek dla całej populacji | British Dyslexia Association |
| Szwecja | 5–8% | Szacunek dla całej populacji | Dyslexiförbundet |
| Francja | 5–7% (w stopniu poważnym 1–2%) | Dzieci w wieku szkolnym ze specyficznymi zaburzeniami uczenia się (tzw. „dys”) | Inserm, za Santé.fr (2019) |
| Włochy | 3,0% dysleksja; 6,0% dowolne specyficzne zaburzenie uczenia się | Uczniowie z oficjalnym zaświadczeniem (certificazione), rok szkolny 2022/23 | Włoskie Ministerstwo Edukacji i Zasług |
| Holandia | 3,6% | Szacunek naukowy, uczniowie kończący szkołę podstawową | Holenderski Inspektorat Oświaty (2019) |
| Hiszpania | 3,1% | Uczniowie objęci wsparciem z powodu zaburzeń uczenia się, 2024/25 | Hiszpańskie Ministerstwo Edukacji |
| Niemcy | 10–15% | Uczniowie z dysleksją lub dyskalkulią łącznie | BVL (niemieckie stowarzyszenie ds. dysleksji i dyskalkulii), za news4teachers (2025) |
Szacunki stowarzyszeń zwykle obejmują także łagodniejsze przypadki. Dane szkolne dotyczą wydanych zaświadczeń lub udzielonego wsparcia, a te zależą od przepisów danego kraju. W Holandii zaświadczenie o dysleksji (dyslexieverklaring) ma 14% uczniów szkół średnich – znacznie więcej, niż wynika z szacunków naukowych. Do porównań między krajami trzeba więc podchodzić ostrożnie.
Słabe umiejętności czytania to szerszy problem
Dysleksja nie jest jedynym powodem, dla którego zbity tekst sprawia ludziom trudność. Badanie umiejętności osób dorosłych OECD (PIAAC 2023) wykazało, że 26% dorosłych w wieku 16–65 lat w krajach OECD osiąga w rozumieniu tekstu poziom 1 lub niższy, czyli ma słabe umiejętności czytania. Te dane nie dotyczą dysleksji, tylko umiejętności czytania, ale dobrze pokazują, jak wielu dorosłym pomaga jaśniejszy tekst i przejrzysty układ.
| Kraj | Dorośli (16–65 lat) na poziomie 1 lub niższym w rozumieniu tekstu, 2023 |
|---|---|
| Polska | 39% |
| Włochy | 35% |
| Hiszpania | 31% |
| Francja | 28% |
| Niemcy | 22% |
| Irlandia | 21% |
| Dania | 18% |
| Holandia | 16% |
| Finlandia | 12% |
| Szwecja | 12% |
Źródło: OECD, Survey of Adult Skills (PIAAC) 2023, profile krajów w serwisie Education GPS. Średnia OECD: 26%.
Jak układ tekstu wpływa na osoby z dysleksją
Dysleksja u każdego przejawia się inaczej i nie ma układu, który pasowałby wszystkim. Mimo to kilka popularnych rozwiązań na stronach internetowych utrudnia czytanie wielu osobom z dysleksją:
- Ściana tekstu. Długie akapity bez nagłówków zmuszają do przeczytania wszystkiego, żeby znaleźć jedną informację, np. cenę, datę albo termin.
- Najważniejsze informacje w środku akapitu. Termin zwrotu albo datę dostawy ukrytą w środku piątego zdania łatwo przeoczyć.
- Justowanie. Tekst wyrównany do obu krawędzi ma nierówne odstępy między wyrazami, które układają się w rozpraszające „rzeki” pustego miejsca biegnące w dół strony.
- Długie wiersze. Gdy tekst zajmuje całą szerokość dużego ekranu, trudno trafić na początek kolejnego wiersza.
- Ciasne odstępy. Zbyt małe odstępy między wierszami, literami i wyrazami sprawiają, że tekst wydaje się stłoczony, a wzrok łatwo gubi wiersz.
- Kursywa, podkreślenia i wersaliki w dłuższych fragmentach. Przy takim zapisie wyrazy mogą się zlewać. British Dyslexia Association zaleca wyróżnianie tekstu pogrubieniem.
- Ogólnikowe nagłówki. „Informacje” albo „Inne” nic czytelnikowi nie mówią. Opisowe nagłówki działają jak mapa.
- Zawiłe zdania i żargon. Długie zdania z kilkoma wtrąceniami wymagają trzymania w pamięci więcej informacji naraz.
- Układ, który się rozsypuje po zmianie ustawień. Wiele osób zwiększa odstępy albo zmienia czcionkę za pomocą rozszerzeń lub ustawień przeglądarki. Jeśli tekst zaczyna na siebie nachodzić albo jest ucinany, strona przestaje im służyć.
Sprawdź to sam
W naszym bezpłatnym, interaktywnym przykładzie Between the lines masz jedno zadanie na fikcyjnej stronie z biletami na koncerty: znaleźć ostatni dzień, w którym można poprosić o zwrot pieniędzy.
W wersji niedostępnej termin jest ukryty w długim, zbitym akapicie regulaminu, a litery w trakcie czytania lekko się przesuwają. Po kliknięciu Show the fix (pokaż rozwiązanie) ten sam regulamin zostaje przebudowany: zwroty mają osobny nagłówek, zdania są krótsze, a między wierszami i akapitami jest więcej miejsca. Efekt ruchomych liter pozostaje dokładnie taki sam – widać więc, że termin łatwo znaleźć dzięki układowi, a nie dzięki wyłączeniu efektu. Ruch liter możesz w każdej chwili zatrzymać, nie zmieniając przy tym projektu strony.
Ruchome litery to tylko ilustracja, a nie model dysleksji – każdy czyta inaczej. Przykład pokazuje za to sedno projektowania z myślą o osobach z dysleksją: czytelnik się nie zmienił. Zmieniła się strona.
Jak dostosować stronę do potrzeb osób z dysleksją
Większość tych zmian niewiele kosztuje, a poprawia czytelność dla wszystkich. Poradnik stylu Dyslexia Style Guide opracowany przez British Dyslexia Association (BDA) i WCAG 2.2 wskazują ten sam kierunek.
Struktura
- Dziel treść na sekcje z opisowymi nagłówkami i oznaczaj je w kodzie jako prawdziwe nagłówki (
<h2>,<h3>), a nie pogrubiony tekst – wtedy osoby korzystające z czytników ekranu i narzędzi do czytania mogą się po nich poruszać. (1.3.1 Informacje i relacje, poziom A; 2.4.6 Nagłówki i etykiety, poziom AA) - Zaczynaj od najważniejszych informacji. Najpierw data, cena albo to, co trzeba zrobić, dopiero potem wyjaśnienia. Kroki i warianty wypunktuj w formie listy.
- Nie składaj tekstu ciągłego w kilku kolumnach i zachowuj przewidywalny układ na wszystkich podstronach.
Pisanie
- Pisz krótkimi, prostymi zdaniami i używaj codziennych słów. Terminy, których nie da się uniknąć, objaśniaj. (Kryterium 3.1.5 Poziom umiejętności czytania, poziom AAA, zaleca, by treść nie wymagała umiejętności czytania wyższych niż na poziomie gimnazjalnym – jak mówi oficjalne polskie tłumaczenie WCAG; dziś odpowiada to ukończonej szkole podstawowej – albo by dostępna była jej prostsza wersja)
- Formułuj jasne instrukcje i etykiety w formularzach, zamiast polegać na tekście zastępczym (placeholderze), który znika po rozpoczęciu pisania. (3.3.2 Etykiety lub instrukcje, poziom A)
Typografia i odstępy
- Wyrównuj tekst główny do lewej i nie justuj go. (1.4.8 Prezentacja wizualna, poziom AAA)
- Pilnuj wygodnej długości wiersza. WCAG 1.4.8 zaleca nie więcej niż 80 znaków, BDA – 60–70.
- Stosuj duży odstęp między wierszami, ok. 1,5 – tak zalecają zarówno poradnik BDA, jak i WCAG 1.4.8.
- Wyróżniaj pogrubieniem, a nie kursywą, podkreśleniem czy wersalikami. Podkreślenie zostaw dla linków.
- Wybierz czytelny krój bezszeryfowy w wygodnym rozmiarze – BDA sugeruje 16–19 px dla tekstu głównego. Czcionka zaprojektowana z myślą o osobach z dysleksją, np. OpenDyslexic, części czytelników pomaga, ale upodobania są różne, więc układ strony ma większe znaczenie niż wybór konkretnego kroju. Jeśli chcesz udostępnić taką czcionkę jako opcję, zajrzyj na naszą stronę o czcionce dla osób z dysleksją.
- Stosuj ciemny tekst na jasnym, złamanym białym tle z dobrym kontrastem. (1.4.3 Kontrast (minimum), poziom AA)
Pozwól czytelnikom dopasować stronę
- Sprawdź, czy nic się nie psuje po zwiększeniu odstępów. Treść musi działać poprawnie, gdy użytkownik ustawi wysokość wiersza na 1,5 rozmiaru czcionki, odstęp między akapitami na 2-krotność rozmiaru czcionki, odstęp między literami na 0,12, a między wyrazami na 0,16 rozmiaru czcionki. Unikaj kontenerów tekstu o stałej wysokości. (1.4.12 Odstępy w tekście, poziom AA)
- Zadbaj o powiększanie i dopasowanie do ekranu. Tekst powinien dać się powiększyć do 200%, a na wąskich ekranach układać się na nowo bez przewijania w poziomie. (1.4.4 Zmiana rozmiaru tekstu, poziom AA; 1.4.10 Dopasowanie do ekranu, poziom AA)
Część tych problemów, np. brak znaczników nagłówków, zbyt niski kontrast albo kontenery ucinające powiększony tekst, wykryje automatyczne skanowanie naszym bezpłatnym narzędziem do sprawdzania dostępności. Ocena, czy nagłówki mają sens, a najważniejsze informacje łatwo znaleźć, wymaga już człowieka. Więcej o poziomach A, AA i AAA przeczytasz w naszym kompletnym przewodniku po zasadach i poziomach WCAG.
Co Europejski akt o dostępności oznacza dla czytelności treści
Europejski akt o dostępności (dyrektywa (UE) 2019/882) obowiązuje od 28 czerwca 2025 r. Obejmuje usługi handlu elektronicznego i inne usługi konsumenckie, np. bankowość, książki elektroniczne i transport pasażerski, a dostępność stron internetowych i aplikacji tych usług trzeba zapewniać „poprzez uczynienie ich zauważalnymi, funkcjonalnymi, zrozumiałymi i solidnymi” (załącznik I sekcja III lit. c). Czytelne treści mieszczą się w wymogu zrozumiałości: ludzie muszą rozumieć zarówno same informacje, jak i to, jak korzystać z usługi.
Akt nie odwołuje się wprost do WCAG. Zgodność wykazuje się zwykle na podstawie zharmonizowanej normy europejskiej EN 301 549. Przywoływana obecnie wersja V3.2.1 opiera się na WCAG 2.1 na poziomie AA, a ten obejmuje kryteria 1.3.1 Informacje i relacje, 2.4.6 Nagłówki i etykiety oraz 1.4.12 Odstępy w tekście. Nowa wersja V4.1.1, opublikowana we wrześniu 2026 r., odpowiada WCAG 2.2 na poziomie AA; jej przywołanie w Dzienniku Urzędowym UE spodziewane jest w grudniu 2026 r.
Kryteria z poziomu AAA, np. 1.4.8 Prezentacja wizualna i 3.1.5 Poziom umiejętności czytania, nie należą do tego podstawowego zakresu, ale są dobrą praktyką przy projektowaniu z myślą o osobach z dysleksją. Regulaminy, zasady zwrotów i instrukcje w procesie zamówienia są częścią usługi, dlatego powinny być równie czytelne jak strony marketingowe.
FAQ
Jaka czcionka jest najlepsza dla osób z dysleksją?
Nie ma jednej najlepszej czcionki. Wielu czytelnikom dobrze służą czytelne kroje bezszeryfowe w wygodnym rozmiarze, z dużymi odstępami. Specjalne czcionki, takie jak OpenDyslexic, jednym pomagają, innym nie. Najlepiej sprawdza się prosta czcionka domyślna i układ, który się nie rozsypuje, gdy czytelnik ustawi własną czcionkę lub odstępy.
Czy justowanie szkodzi dostępności?
Wielu czytelnikom – tak. Justowanie tworzy nierówne odstępy między wyrazami, przez co trudniej utrzymać wzrok na wierszu. British Dyslexia Association zaleca tekst wyrównany do lewej, bez justowania, a kryterium WCAG 1.4.8 Prezentacja wizualna (poziom AAA) obejmuje m.in. rezygnację z justowania.
Które kryteria WCAG są najważniejsze dla osób z dysleksją?
Na poziomach A i AA skup się na kryteriach 1.3.1 Informacje i relacje (prawdziwe znaczniki nagłówków i list), 2.4.6 Nagłówki i etykiety, 1.4.12 Odstępy w tekście, 1.4.4 Zmiana rozmiaru tekstu i 1.4.10 Dopasowanie do ekranu. Na poziomie AAA dalej idą 1.4.8 Prezentacja wizualna i 3.1.5 Poziom umiejętności czytania.
Czy projektowanie z myślą o dysleksji pomaga tylko osobom z dysleksją?
Nie. Wyraźne nagłówki, krótkie zdania i odpowiednie odstępy pomagają także osobom ze słabszymi umiejętnościami czytania, osobom czytającym w obcym języku, osobom starszym, osobom z ADHD i każdemu, kto przegląda stronę na telefonie.
Czytelna treść to jedno z najprostszych usprawnień dostępności. Jeśli chcesz, żeby ekspert ocenił najważniejsze strony Twojego serwisu, nasz audyt dostępności obejmuje strukturę treści, odstępy i czytelność, a także wszystkie pozostałe wymagania WCAG.
Źródła
- European Dyslexia Association, „What is dyslexia”: https://eda-info.eu/what-is-dyslexia/
- Eurostat, Statistics Explained, „Population and population change statistics” (1 stycznia 2026 r.): https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_and_population_change_statistics
- Yang L, et al. „Prevalence of Developmental Dyslexia in Primary School Children: A Systematic Review and Meta-Analysis.” Brain Sciences, 2022;12(2):240: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35204003/
- British Dyslexia Association, „Dyslexia”: https://www.bdadyslexia.org.uk/dyslexia
- Dyslexia Ireland, „About Dyslexia”: https://www.dyslexia.ie/about-dyslexia/
- Dyslexiförbundet, broszura dla członków: https://dyslexi.org/wp-content/medlemsbroschyr_tryck.pdf
- Santé.fr (Inserm), „Troubles spécifiques des apprentissages : les « dys »” (2019): https://www.sante.fr/node/6407203
- Ministero dell'Istruzione e del Merito, „I principali dati relativi agli alunni con DSA, aa.ss. 2021/2022 – 2022/2023”: https://www.mim.gov.it/documents/20182/8938897/Focus_Alunni+con+DSA+aa.ss.202122_202223.pdf
- Inspectie van het Onderwijs, „Dyslexieverklaringen – Verschillen tussen scholen nader bekeken” (2019): https://www.onderwijsinspectie.nl/binaries/onderwijsinspectie/documenten/themarapporten/2019/04/10/dyslexieverklaringen-verschillen-tussen-scholen-nader-bekeken/Rapport+Dyslexieverklaringen+verschillen+tussen+scholen+nader+bekeken.pdf
- Ministerio de Educación, Formación Profesional y Deportes, „Alumnado con necesidad específica de apoyo educativo. Curso 2024-2025”: https://www.educacionfpydeportes.gob.es/dam/jcr:27b3a08d-2d3d-41fd-90e2-30b32e6815cc/2024-25-acneae-nota-resumen.pdf
- news4teachers, „Legasthenie und Dyskalkulie: Betroffene fordern Anerkennung – bundeseinheitlich” (luty 2025 r.): https://www.news4teachers.de/2025/02/legasthenie-und-dyskalkulie-betroffene-fordern-anerkennung-bundeseinheitlich/
- OECD, Survey of Adult Skills (PIAAC) 2023, profile krajów w serwisie Education GPS (kopia archiwalna dla Włoch; dla pozostałych krajów ta sama strona z innym kodem kraju): https://web.archive.org/web/20260830094332/https://gpseducation.oecd.org/CountryProfile?primaryCountry=ITA&treshold=10&topic=AS
- British Dyslexia Association, „Dyslexia friendly style guide” (kopia archiwalna, czerwiec 2025 r.): https://web.archive.org/web/20250629142524/https://www.bdadyslexia.org.uk/advice/employers/creating-a-dyslexia-friendly-workplace/dyslexia-friendly-style-guide
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 1.4.12 Text Spacing: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/text-spacing.html
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 1.4.8 Visual Presentation: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/visual-presentation.html
- Dyrektywa (UE) 2019/882 (Europejski akt o dostępności): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- National Disability Authority (Irlandia), „EN 301 549 V4.1.1 published”: https://nda.ie/news/en301549-published



