Skip to main contentOpen accessibility widget
Accessibility

Dysleksja: objawy, rodzaje, przyczyny i jak wspierać naukę

Czym jest dysleksja, jak ją rozpoznać i jak wspierać osoby z dysleksją.

Erynn Epaulard

Erynn Epaulard

Author

White letter tiles appear to be falling or floating against a black background, creating a scattered, chaotic effect.

Wprowadzenie

Słyszymy o niej często, ale czy wiemy, czym naprawdę jest? Dysleksja to nie choroba ani oznaka słabości, tylko zaburzenie uczenia się, które łatwo pomylić z innymi trudnościami szkolnymi. Dotyczy około 5–10% ludzi na świecie i należy do najczęstszych zaburzeń z grupy „dys” (tak we Francji określa się zbiorczo specyficzne trudności w uczeniu się i pokrewne zaburzenia rozwojowe). Przede wszystkim jednak dysleksja oznacza inny sposób uczenia się i rozumienia języka pisanego. Może utrudniać czytanie, pisanie czy rozumienie tekstu, ale w żaden sposób nie przekreśla szans na sukces. Im wcześniej rozpozna się jej objawy, tym lepsze wsparcie i pomoc dopasowaną do potrzeb można zapewnić. A zrozumienie dysleksji to także nauka tego, jak udostępniać informacje wszystkim – w szkole, w pracy i na co dzień.

Czym jest dysleksja?

Dysleksja to zaburzenie uczenia się o podłożu neurologicznym: mózg osoby z dysleksją odczytuje język pisany inaczej niż mózg większości ludzi. Można powiedzieć, że dochodzi do czytania nieco inną drogą – ścieżka jest inna, czasem dłuższa, ale cel ten sam. Ta odmienność może utrudniać czytanie, pisanie albo ich automatyzację, ale nie ma wpływu na inteligencję ani zdolność uczenia się.

Dysleksja należy do szerokiej rodziny zaburzeń „dys”, obok dysortografii, dyskalkulii i dyspraksji. Te zaburzenia często są niewidoczne, a mimo to mogą wpływać na naukę, pracę zawodową i poczucie własnej wartości – dlatego dysleksję nazywa się czasem niepełnosprawnością niewidoczną.

Jakie są 3 rodzaje dysleksji?

  • Dysleksja fonologiczna: najczęstszy rodzaj. Dotyczy łączenia głosek z literami. Odczytanie nowego słowa sprawia trudność, mogą pojawiać się błędy, np. przestawianie wyrazów lub sylab.

  • Dysleksja powierzchniowa: tu problemem jest wzrokowe rozpoznawanie słów. Czytanie jest powolne, wyraz po wyrazie, zwłaszcza w przypadku słów o nieregularnej pisowni.

  • Dysleksja mieszana: łączy obie powyższe formy i często wymaga bardziej indywidualnego wsparcia.

Jakie są objawy dysleksji?

Objawy dysleksji zmieniają się z wiekiem, ale niektóre sygnały powtarzają się często: trudności z czytaniem, pisaniem, zapamiętywaniem lub koncentracją. Można je zauważyć już w dzieciństwie, a z czasem mogą przybierać inną postać w dorosłości.

Dysleksja u dzieci

U dzieci dysleksja często daje o sobie znać już w pierwszych latach nauki. Oto kilka przykładów:

Trudność w łączeniu liter z głoskami (np. w języku francuskim litera „g” w słowach garçon i gentil brzmi inaczej).

Czytanie wolne, urywane lub z przestawianiem liter, mylenie niektórych głosek (p/b, t/d).

Zapisywanie słów tak, jak się je słyszy (np. francuskie „cloune” zamiast „clown”).

Trudność ze zrozumieniem przeczytanego tekstu – dziecko czyta, ale nie do końca rozumie sens.

Niechęć do czytania i pisania, często wynikająca ze zmęczenia lub frustracji.

Dysleksja u dorosłych

Dysleksja nie znika z wiekiem – zmienia tylko swoją postać. Dorośli często wypracowują własne sposoby radzenia sobie, ale część trudności pozostaje:

Powolne lub męczące czytanie, zwłaszcza długich tekstów.

Częste błędy ortograficzne lub chaotyczna budowa zdań.

Trudność z zapamiętywaniem pisemnych instrukcji, liczb lub dat.

Problemy z organizacją lub koncentracją, czasem związane z ADHD (zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi).

Preferowanie materiałów wizualnych, przekazu ustnego lub nauki przez działanie.

Niższa samoocena z powodu powtarzających się błędów.

Warto wiedzieć: istnieją dziś narzędzia wspomagające, np. czcionki dla osób z dysleksją (takie jak OpenDyslexic czy Lexie Readable), które ułatwiają czytanie dzięki odpowiedniemu kształtowi liter i odstępom między wyrazami.

Jakie są przyczyny dysleksji?

Dysleksja ma wiele przyczyn, wśród nich czynnik dziedziczny: jeśli dysleksję ma jedno z rodziców, rośnie prawdopodobieństwo, że będzie ją miało także dziecko. Jakaś postać dysleksji rozwija się u około 40–60% dzieci z rodzin, w których ona występuje.

Od strony neurologicznej badania obrazowe pokazują inną aktywność obszarów mózgu odpowiedzialnych za przetwarzanie głosek i słów, co tłumaczy, dlaczego czytanie wymaga więcej wysiłku.

Znaczenie ma też otoczenie: brak stymulacji językowej w dzieciństwie nie jest bezpośrednią przyczyną dysleksji, ale może pogłębiać trudności. Z kolei otoczenie bogate w rozmowy, wsparcie i okazje do nauki sprzyja wypracowaniu strategii kompensacyjnych.

Dysleksja czy dysortografia?

Dysleksja i dysortografia często idą w parze, ale oznaczają co innego.

Dysleksja dotyczy czytania: rozpoznawania, odczytywania i rozumienia słów pisanych.

Dysortografia dotyczy pisania i ortografii: osoba z dysortografią zapisuje słowa tak, jak je słyszy, opuszcza litery lub przestawia głoski.

Oba zaburzenia wynikają z tych samych mechanizmów językowych, dlatego często występują razem. Można jednak mieć dysortografię bez dysleksji.

Odróżnienie dysleksji od dysortografii jest ważne, bo od tego zależy dobór wsparcia, np. terapii logopedycznej, narzędzi cyfrowych lub specjalistycznej pomocy pedagogicznej.

Podsumowanie

Dysleksja nie jest przeszkodą, tylko innym sposobem postrzegania i uczenia się. Niezależnie od tego, czy ujawnia się w dzieciństwie, czy w dorosłości, przypomina, że dostęp do słowa pisanego i informacji nie dla wszystkich jest taki sam. Dzięki odpowiednim narzędziom, lepszemu zrozumieniu i projektowaniu z myślą o wszystkich możemy sprawić, że świat cyfrowy będzie bardziej przyjazny każdemu.

Dostępność cyfrowa to przede wszystkim ułatwianie codziennego życia osobom z zaburzeniami takimi jak dysleksja.

Może zrobisz test?

W kilka sekund sprawdzisz, czy Twoja strona jest dostępna – wystarczy skorzystać z bezpłatnego testu na naszej stronie głównej. Bo naprawdę dostępny internet to taki, który dopasowuje się do każdego.

Share this post

You might also like

Two more articles worth reading while this topic is still fresh.

What is a good accessibility score?

Jaki wynik dostępności jest dobry i czy 100 punktów oznacza zgodność strony?

Jaki wynik dostępności jest dobry? Oceny, testy i zgodność z przepisami.

Банер со три лица кои користат лаптопи, вклучувајќи лице во инвалидска количка и лице што користи знаковен јазик. На сликата има наслов „Веб пристапност, Интернет за сите“.

Dostępność stron internetowych: internet dla wszystkich

Czym jest dostępność stron i dlaczego internet ma służyć wszystkim.