Skip to main contentOpen accessibility widget
Accessibility

Дислексија: знаци, видови, причини и како да се помогне во учењето

Што е дислексија, како да ги препознаете знаците и како да помогнете.

Erynn Epaulard

Erynn Epaulard

Author

White letter tiles appear to be falling or floating against a black background, creating a scattered, chaotic effect.

Вовед

Често слушаме за неа, но дали знаеме што всушност е? Дислексијата не е болест, ниту знак на слабост. Таа е специфична тешкотија во учењето, што често се меша со други проблеми во школувањето. Ја има околу 5 до 10% од светското население и е една од најчестите таканаречени „дис“-тешкотии. Пред сè, дислексијата е поинаков начин на учење и на разбирање на пишаниот јазик. Може да го отежни читањето, пишувањето или разбирањето на текстот, но не го спречува успехот – напротив. Ако знаците се препознаат рано, детето или возрасниот може да добие соодветна поддршка и помош прилагодена на неговите потреби. Кога ја разбираме дислексијата, учиме и како информациите да ги направиме попристапни за сите – во училиште, на работа и во секојдневниот живот.

Што е дислексија?

Дислексијата е невролошка тешкотија во учењето: мозокот го декодира пишаниот јазик поинаку отколку кај повеќето луѓе. Може да се каже дека мозокот до читањето стигнува по малку поинаков пат – патот е различен, понекогаш подолг, но целта е иста. Поради тоа читањето и пишувањето, како и нивното автоматизирање, може да бидат потешки, но интелигенцијата и способноста за учење остануваат недопрени.

Дислексијата спаѓа во големата група „дис“-тешкотии, заедно со дисортографијата, дискалкулијата и диспраксијата. Овие тешкотии често не се гледаат однадвор, а можат да влијаат на школувањето, на работата или на самодовербата. Затоа за дислексијата понекогаш се вели дека е невидлива попреченост.

Кои се трите вида дислексија?

  • Фонолошка дислексија: најчестиот вид. Се однесува на поврзувањето на гласовите со буквите. Читањето непознат збор е тешко, а можат да се појават грешки како испревртени зборови или слогови.

  • Површинска дислексија: тука проблемот е во визуелното препознавање на зборовите. Читањето е бавно, збор по збор, особено кај зборовите што не се пишуваат како што се изговараат.

  • Мешана дислексија: ги спојува двата претходни вида и често бара поиндивидуализирана поддршка.

Кои се знаците на дислексија?

Знаците на дислексија зависат од возраста, но некои често се повторуваат: тешкотии со читањето, пишувањето, помнењето или концентрацијата. Може да се забележат уште во детството, а со годините да се менуваат и во зрелоста.

Дислексија кај децата

Кај децата дислексијата често се забележува уште во првите години од учењето. Еве неколку примери:

Тешкотии при поврзувањето на буквите со гласовите (на пример, во францускиот јазик „g“ во garçon и во gentil се изговара различно).

Бавно, испрекинато или превртено читање и мешање на одредени гласови (п/б, т/д).

Зборови напишани онака како што се слушаат (на француски „cloune“ наместо clown).

Тешкотии во разбирањето на прочитаното – детето може да чита, а да не го сфати значењето.

Слаб интерес за читање или пишување, често поради замор или фрустрација.

Дислексија кај возрасните

Кај возрасните дислексијата не исчезнува – само се менува. Луѓето често наоѓаат свои начини да се справат со неа, но некои тешкотии остануваат:

Бавно или заморно читање, особено кај подолги текстови.

Чести правописни грешки или несредени реченици.

Тешкотии да се запомнат пишани упатства, бројки или датуми.

Проблеми со организацијата или концентрацијата, понекогаш поврзани со нарушувањето на вниманието со хиперактивност (АДХД).

Поголема наклонетост кон визуелни, усни или практични материјали.

Ослабена самодоверба поради грешките што постојано се повторуваат.

Добро е да знаете: денес постојат помошни алатки, како фонтови прилагодени за лица со дислексија (на пример, OpenDyslexic или Lexie Readable). Тие го олеснуваат читањето со изменет облик на буквите и поголемо растојание меѓу зборовите.

Што предизвикува дислексија?

Дислексијата има повеќе причини, меѓу кои и наследна компонента: ако еден од родителите има дислексија, поголема е веројатноста да ја има и детето. Околу 40 до 60% од децата во семејства со дислексија развиваат некаков облик на оваа тешкотија.

Од невролошки аспект, снимките на мозокот покажуваат поинаква активност во деловите што ги обработуваат гласовите и зборовите. Тоа објаснува зошто читањето бара повеќе напор.

Улога има и околината: недоволната јазична стимулација во детството не е директна причина, но може да ги засили тешкотиите. Обратно, средината во која има многу разговор, поддршка и учење му помага на детето да развие свои начини да ги надомести тешкотиите.

Дислексија или дисортографија?

Дислексијата и дисортографијата често одат заедно, но не се исто.

Дислексијата се однесува на читањето: препознавањето, декодирањето и разбирањето на пишаните зборови.

Дисортографијата се однесува на пишувањето и правописот: зборовите се пишуваат онака како што се слушаат, се испуштаат букви или се превртуваат гласови.

Двете тешкотии потекнуваат од истите јазични механизми, па затоа често се јавуваат заедно. Сепак, некој може да има дисортографија без да има дислексија.

Затоа е важно да се направи разлика меѓу дислексијата и дисортографијата, за поддршката – логопедски третман, дигитални алатки или специјализирана образовна помош – да биде соодветна.

Заклучок

Дислексијата не е пречка, туку поинаков начин на перцепција и на учење. Без разлика дали ќе се појави во детството или во зрелоста, таа нè потсетува дека пристапот до читањето и до информациите не е еднаков за сите. Со вистинските алатки, со подобро разбирање и со поинклузивен дизајн, дигиталниот свет може да стане попријатен за сите.

Веб-пристапноста, пред сè, значи секојдневниот живот да биде малку полесен за луѓето што живеат со дислексија и слични тешкотии.

Зошто не го испробате тестот?

За само неколку секунди дознајте дали веб-страницата ви е пристапна – направете го бесплатниот тест на нашата почетна страница. Бидејќи, на крајот на краиштата, вистински пристапен е само оној веб што се прилагодува на секого.

Share this post

You might also like

Two more articles worth reading while this topic is still fresh.

What is a good accessibility score?

Резултат за пристапност: кој е добар и дали 100 значи усогласеност?

Кој резултат за пристапност е добар? Оценки, проверки и усогласеност.

Како веб-пристапноста може да помогне за SEO

Дали веб-пристапноста помага за SEO?

Како веб-пристапноста помага за SEO: alt-текст, наслови, линкови и брзина.