Litwa dwukrotnie znowelizowała w 2026 r. ustawę o dostępności – i zamknęła furtkę dla fintechów
Kara jest umiarkowana: od 500 do 15 000 €. Litwie warto się jednak przyjrzeć z innego powodu: w tym roku już dwa razy zmieniła swoją ustawę o dostępności, a jedna z tych zmian zamyka lukę, której nie zamknął jeszcze nikt inny.
Krótka odpowiedź
Litewską ustawę wdrażającą EAA – Gaminių ir paslaugų prieinamumo reikalavimų įstatymas (GPPRĮ), ustawę nr XIV-1633 – stosuje się od 28 czerwca 2025 r., a w 2026 r. dwukrotnie ją znowelizowano: ustawą nr XV-760 (z 10 marca, obowiązującą od 1 kwietnia) i ustawą nr XV-907 (z 12 maja, obowiązującą od 30 czerwca). Za naruszenia grozi ostrzeżenie, kara pieniężna od 500 do 15 000 € (w trzech przedziałach) albo decyzja ograniczająca lub zakazująca udostępniania produktu na rynku. Kara nie wyklucza ograniczenia za to samo naruszenie, a od kwietnia 2026 r. ograniczenie może zapaść jeszcze przed zakończeniem rozpatrywania sprawy. Przepisów pilnują cztery organy, a obok nich działa powołana ustawą doradcza komisja ds. dostępności. Nowelizacja z 2026 r. na nowo zdefiniowała też konsumenckie usługi bankowe: decyduje teraz rodzaj usługi, a nie status usługodawcy.
Furtka dla fintechów zamknięta
Tę zmianę warto naśladować – i nie znaleźliśmy innego państwa członkowskiego, które by ją wprowadziło.
Pierwotnie litewska ustawa wiązała „konsumenckie usługi bankowe” z formalnym statusem usługodawcy: musiał to być bank albo licencjonowana instytucja finansowa. Nowelizacja obowiązująca od 1 kwietnia 2026 r. zastąpiła to kryterium funkcjonalnym. Kategoria obejmuje teraz każdy podmiot gospodarczy, który świadczy jedną z wymienionych usług: kredyty, usługi inwestycyjne, usługi płatnicze lub wydawanie pieniądza elektronicznego.
Luka jest oczywista, gdy się ją nazwie. Jeśli o wszystkim decyduje status usługodawcy, fintech, który nie jest bankiem, a oferuje w praktyce identyczny produkt płatniczy lub kredytowy, mógł twierdzić, że w ogóle nie świadczy usług bankowych. Litwa odebrała mu ten argument.
| Przed 1 kwietnia 2026 r. | Od 1 kwietnia 2026 r. | |
|---|---|---|
| Kryterium | Kim jest usługodawca (bank lub licencjonowana instytucja finansowa) | Jaką usługę świadczy |
| Kogo obejmuje | Licencjonowane instytucje | Każdy podmiot gospodarczy świadczący usługi kredytowe, inwestycyjne, płatnicze lub w zakresie pieniądza elektronicznego |
| Fintech, który nie jest bankiem | Mógł twierdzić, że przepisy go nie dotyczą | Podlega przepisom |
Jeśli prowadzisz fintech w UE, wypatruj takiej zmiany przepisów także w innych krajach. Na Litwie już Cię ona dotyczy.
Jakie są sankcje
Postępowanie wszczyna się na skutek skargi – konsumenta, użytkownika końcowego, instytucji państwowej lub samorządowej, organizacji konsumenckiej albo innej zainteresowanej strony – lub z urzędu, jeśli organ ma wystarczające podstawy, by podejrzewać naruszenie.
Organ może zastosować trzy rozstrzygnięcia:
- ostrzeżenie (įspėjimas), możliwe tylko wtedy, gdy niezgodny produkt nie trafił do konsumentów, a podmiot dobrowolnie go wycofał (art. 23 ust. 6);
- karę pieniężną w wysokości od 500 do 15 000 €, podzieloną na trzy przedziały (art. 23): 500–2500 € za niezgodny produkt lub usługę, 1000–6500 € za zlekceważenie zakazu, ograniczenia lub nakazu organu oraz 2500–15 000 €, gdy produkt lub usługa zaszkodziły zdrowiu konsumenta; kwotę wyznacza się od środka przedziału, a okoliczności łagodzące i obciążające obniżają ją albo podwyższają;
- decyzję ograniczającą lub zakazującą udostępniania produktu na rynku.
Kary i środki rynkowe się kumulują: zapłata kary nie zwalnia podmiotu z obowiązku wycofania niezgodnego produktu ani zawieszenia usługi (art. 23 ust. 5), więc za to samo naruszenie można otrzymać karę i ograniczenie. Nowelizacja z 2026 r. zaostrzyła system: organy wprowadzają teraz ograniczenia bez czekania, aż decyzja w sprawie protokołu naruszenia zostanie rozpatrzona i zatwierdzona (art. 26 ust. 3) – decyzja dotycząca rynku może więc zapaść, zanim formalności dobiegną końca.
Decyzje o nałożeniu kary, ostrzeżeniu lub ograniczeniu udostępniania na rynku można zaskarżyć w ciągu miesiąca od doręczenia, w trybie art. 14 ustawy o administracji publicznej (Viešojo administravimo įstatymas) albo ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Administracinių bylų teisenos įstatymas). Skarga do sądu nie wstrzymuje wykonania decyzji, chyba że sąd postanowi inaczej (art. 27).
Przy widełkach 500–15 000 € Litwa plasuje się w dolnej połowie unijnej skali: wyżej niż słowacki próg 6000 € za naruszenia dostępności, ale znacznie niżej niż Chorwacja (132 720 €) czy Czechy (400 000 €). Warto zwrócić uwagę na konstrukcję sankcji: ostrzeżenie jest formalnym rozstrzygnięciem przewidzianym w ustawie, a nie tylko nieformalną praktyką, choć zakres jego stosowania jest wąski: zarezerwowano je dla produktów dobrowolnie wycofanych, zanim trafiły do konsumentów.
Cztery organy i doradcza komisja obok nich
Podział kompetencji według samego ministerstwa:
| Organ | Zakres |
|---|---|
| Valstybinė vartotojų teisių apsaugos tarnyba (Państwowa Służba Ochrony Praw Konsumentów) | Konsumenckie systemy sprzętu komputerowego ogólnego przeznaczenia (vartotojų bendrosios paskirties kompiuterių aparatinės įrangos sistemos), terminale samoobsługowe, czytniki e-booków (elektroninės skaityklės), telekomunikacyjne urządzenia końcowe, bankowość, e-booki, handel elektroniczny – a od nowelizacji z 2026 r. także urządzenia zapewniające dostęp do mediów audiowizualnych |
| Lietuvos transporto saugos administracija (Litewska Administracja Bezpieczeństwa Transportu) | Elementy usług transportowych |
| Ryšių reguliavimo tarnyba (Urząd Regulacji Łączności) | Usługi łączności elektronicznej |
| Lietuvos radijo ir televizijos komisija (Litewska Komisja Radia i Telewizji) | Audiowizualne usługi medialne – nadzór nad urządzeniami zapewniającymi dostęp do mediów audiowizualnych przeniesiono w 2026 r. do innego organu |
Cztery organy to w regionie niewiele: Łotwa dzieli nadzór nad usługami między siedem instytucji, Słowenia między osiem. Służba Ochrony Praw Konsumentów ma przy tym zdecydowanie najszersze kompetencje z całej czwórki, więc to z nią najprawdopodobniej będzie miała do czynienia większość firm.
Wyjątkowy jest natomiast art. 5, który powołuje Komisję Koordynacyjną ds. Dostępności Produktów i Usług (Gaminių ir paslaugų prieinamumo klausimų koordinavimo komisija) – stały organ doradczy, działający przy instytucji wyznaczonej przez ministra ochrony socjalnej i pracy, który bada zagadnienia dostępności i przedstawia ministerstwom oraz innym organom propozycje działań. Łączy organy nadzoru i inne instytucje państwowe z organizacjami pozarządowymi osób z niepełnosprawnościami, jednostkami naukowymi i szkolnictwa wyższego oraz stowarzyszeniami przedsiębiorców, które muszą stanowić co najmniej jedną trzecią członków – a wszystko to zapisano wprost w ustawie. Hiszpania utworzyła jednostkę koordynującą (Unidad Técnica) dopiero dekretem królewskim w 2026 r., a większość państw członkowskich nie formalizuje tego rodzaju współpracy. Skoro w tej serii artykułów tak często opisujemy problemy wynikające z rozproszenia nadzoru, warto odnotować, że Litwa od początku wpisała do ustawy instytucjonalne rozwiązanie tego problemu.
Certyfikacja e-booków
Litwa ma coś, czego nie znaleźliśmy w żadnym innym kraju UE: działający system certyfikacji dostępnych publikacji.
Prowadzi go od marca 2024 r. Lietuvos audiosensorinė biblioteka (Litewska Biblioteka Audiosensoryczna, LAB), która sprawdza pliki EPUB pod kątem zgodności z WCAG 2.2 AA. System powstał ponad rok przed datą, od której stosuje się EAA.
Dla wydawców to konkretna droga do potwierdzenia zgodności zamiast interpretowania przepisów: przesyłają plik i otrzymują ocenę. W innych krajach dostępność e-booków zależy od własnej oceny wydawcy na podstawie normy EN 301 549. Jeśli wydajesz e-booki na rynek UE, litewski system warto znać, nawet jeśli Litwa nie jest Twoim głównym rynkiem: plik EPUB z certyfikatem LAB jest dowodem, który przyda się także w innych krajach.
Zakres: cała sieć kolejowa
Jedno rozwiązanie powinno zainteresować przewoźników. Litwa stosuje pełne wymagania dostępności w całej krajowej sieci kolejowej, bez wyłączeń dla przewozów miejskich, podmiejskich i regionalnych, z których – korzystając z możliwości przewidzianych w dyrektywie – skorzystała większość państw członkowskich.
Z miejskim i podmiejskim transportem drogowym jest odwrotnie: wymagania dotyczą tylko niezintegrowanych interaktywnych terminali samoobsługowych. Na Litwie liczy się więc bardziej rodzaj transportu niż obszar, na którym działa przewoźnik.
Elementy standardowe
Mikroprzedsiębiorstwa świadczące usługi są całkowicie zwolnione (art. 7 ust. 1) – chodzi o firmy zatrudniające mniej niż dziesięć osób, których obrót lub suma bilansowa nie przekracza 2 mln €.
Obowiązuje pułapka finansowania: podmiot, który przyjmie środki przeznaczone właśnie na poprawę dostępności, nie może już powołać się na nieproporcjonalne obciążenie. Tę samą zasadę odnotowaliśmy w Polsce, Luksemburgu, Danii i Finlandii.
Wymagania dotyczące numeru alarmowego 112 obowiązują dopiero od 28 czerwca 2027 r. Dyrektywa na to pozwala i kilka państw członkowskich z tej możliwości skorzystało.
Przewidziano też skargi zbiorowe: w imieniu konsumenta skargę mogą złożyć instytucje państwowe lub samorządowe, organizacje konsumenckie albo inne zainteresowane strony.
Czy przepisy są już egzekwowane?
Nie odnotowano żadnych kar ani decyzji ograniczających. Sytuacja Litwy jest o tyle nietypowa, że przepisy zmieniały się w trakcie ich egzekwowania: ustawa, którą stosowano od 28 czerwca 2025 r., nie jest tą, która obowiązuje dziś, a druga nowelizacja z 2026 r. została uchwalona w maju i weszła w życie 30 czerwca. Organ nadzoru rozpatruje więc pierwsze sprawy na podstawie tekstu, który ciągle się zmienia.
Co to oznacza dla firmy
- Sprawdź, czy przepisy nie objęły Cię dopiero teraz. Jeśli na Litwie udzielasz kredytów, świadczysz usługi płatnicze lub inwestycyjne albo wydajesz pieniądz elektroniczny, a nie masz licencji bankowej, nowelizacja z kwietnia 2026 r. zaliczyła Cię do kategorii konsumenckich usług bankowych. To najczęstszy powód, dla którego wcześniejsza ocena sytuacji firmy na Litwie jest dziś nieaktualna.
- Licz się z kontrolą Służby Ochrony Praw Konsumentów. Odpowiada ona za większość kategorii produktów, a także za bankowość, e-booki i handel elektroniczny, a w 2026 r. przejęła nadzór nad urządzeniami zapewniającymi dostęp do mediów audiowizualnych.
- Nie zakładaj, że kara pieniężna to najgorsze, co może się zdarzyć. Organ może za to samo naruszenie ograniczyć lub zakazać udostępniania produktu na rynku i nałożyć karę, a od kwietnia 2026 r. może wprowadzić ograniczenie jeszcze przed zakończeniem rozpatrywania sprawy.
- Jeśli wydajesz e-booki, skorzystaj z certyfikacji LAB.
Najczęściej zadawane pytania
Ile wynosi kara EAA na Litwie?
Od 500 do 15 000 €, w trzech przedziałach: 500–2500 € za samą niezgodność, 1000–6500 € za zlekceważenie zakazu lub nakazu organu i 2500–15 000 €, gdy naruszenie zaszkodziło zdrowiu. Można też ograniczyć lub zakazać udostępniania na rynku, kara nie wyklucza ograniczenia, a ostrzeżenie jest możliwe, gdy niezgodny produkt dobrowolnie wycofano, zanim trafił do konsumentów.
Czy ustawa zmieniła się od wejścia w życie?
Tak, w 2026 r. dwa razy: ustawą nr XV-760 (obowiązującą od 1 kwietnia) i ustawą nr XV-907 (uchwaloną 12 maja, obowiązującą od 30 czerwca).
Prowadzę fintech, a nie bank. Czy przepisy mnie dotyczą?
Na Litwie tak. Od kwietnia 2026 r. o tym, czy chodzi o konsumencką usługę bankową, decyduje rodzaj usługi – kredyt, inwestycje, płatności, pieniądz elektroniczny – a nie licencja usługodawcy.
Kto pilnuje przestrzegania przepisów?
Cztery organy, obok których działa powołana ustawą Komisja Koordynacyjna ds. Dostępności Produktów i Usług jako organ doradczy. Najszersze kompetencje ma Państwowa Służba Ochrony Praw Konsumentów.
Czy e-booki można certyfikować?
Tak. Biblioteka Audiosensoryczna od marca 2024 r. certyfikuje pliki EPUB pod kątem WCAG 2.2 AA. To jedyny działający system tego rodzaju, jaki znaleźliśmy w UE.
Powiązane artykuły
- ← Wróć do zestawienia kar EAA według krajów – pełne porównanie 27 państw
- Tekst ustawy: ustawa nr XIV-1633 (GPPRĮ) (e-TAR)
- Kary EAA na Łotwie – sąsiedni rynek, na którym za produkty grozi do 20 000 €, a za usługi nic
- Kary EAA w Estonii – trzeci model bałtycki: kara do 20 000 € dla przedsiębiorstwa oraz grzywna w celu przymuszenia za zlekceważenie nakazu
Uwaga o źródłach: przedziały kar, procedurę i organy nadzoru sprawdziliśmy w tekście jednolitym ustawy nr XIV-1633 w brzmieniu nadanym ustawami XV-760 i XV-907 (art. 5, 6, 7, 14, 23, 26, 27 i 28; tekst odczytany w konsolidacji serwisu Infolex, ponieważ e-TAR blokuje automatyczny dostęp) oraz w oficjalnych wytycznych wdrożeniowych litewskiego Ministerstwa Ochrony Socjalnej i Pracy (Socialinės apsaugos ir darbo ministerija, wydanie z maja 2026 r.).



