Заборавени очила за читање, стара диоптрија, катаракта што чека операција. Многу луѓе ја гледаат вашата веб-страница заматено, а токму ситните и бледите копчиња се местото каде што најчесто грешат.
Накратко
Рефракциски грешки има нешто повеќе од половина од возрасните во Европа: метаанализа на 15 европски студии покажала стандардизирана стапка (според возраста) од 30,6% за кратковидост, 25,2% за далековидост и 23,9% за астигматизам. Видот на блиску слабее кај речиси секого од средните години наваму, а операцијата на катаракта е најчестиот зафат што се евидентира во болниците во ЕУ, со 5,2 милиони операции во 2024 година. Кога текстот и копчињата се ситни, бледи или збиени, заматениот вид го претвора изборот во погодување. Поголемите површини за клик и допир (критериумот 2.5.8 од WCAG 2.2), јасните текстуални ознаки и силниот контраст (1.4.3) ја прават страницата читлива и кога сликата на екранот не е сосема остра.
Колку луѓе во Европа гледаат заматено?
Заматениот вид е симптом, а не една конкретна состојба. Најчести причини се:
- Рефракциски грешки: кратковидост (миопија), далековидост (хиперопија) и астигматизам. Обично се коригираат со очила или контактни леќи, но луѓето не ги носат секогаш, а и диоптријата се менува.
- Пресбиопија: со годините окото го губи фокусот на блиску, па повеќето луѓе по четириесеттата година почнуваат да користат очила за читање.
- Катаракта: заматување на очната леќа, поради кое видот станува магловит, а контрастот послаб, особено во постарата возраст.
Ниту една европска анкета не ги брои „луѓето што гледаат заматено“, па ги собравме најдобрите достапни податоци за секоја од причините.
Рефракциски грешки во Европа
Конзорциумот European Eye Epidemiology (E3) ги обединил податоците за рефракција на 61.946 возрасни од 15 популациски студии, собрани меѓу 1990 и 2013 година [1]. Врз основа на Европската стандардна популација од 2010 година (возраст од 25 до 89 години), утврдил стандардизирана преваленција (според возраста) од:
- кратковидост (−0,75 диоптрии или повеќе): 30,6%
- висока кратковидост (−6 диоптрии или повеќе): 2,7%
- далековидост (+1 диоптрија или повеќе): 25,2%
- астигматизам (1 диоптрија или повеќе): 23,9%
Авторите заклучуваат дека рефракциски грешки има „нешто повеќе од половина од возрасните во Европа“ (наш превод) и, според бројот на население од 2010 година, проценуваат дека во Европа има 227,2 милиони кратковидни луѓе [1]. Кратковидоста е многу почеста кај помладите возрасни: дури 47,2% кај луѓето на возраст од 25 до 29 години.
Поединечните студии ја покажуваат истата слика во секоја држава. Сировите стапки многу зависат од возраста на учесниците во секоја студија, па табелата не е рангирање:
| Држава | Студија (период на собирање податоци) | Медијана на возраста на учесниците | Сирова преваленција на кратковидост |
|---|---|---|---|
| Обединетото Кралство | Британска кохорта на родени во 1958 година (2002–2003) | 44 | 48,7% |
| Германија | KORA (2004–2005) | 55 | 36,1% |
| Холандија | Rotterdam Study III (2005–2008) | 56 | 32,5% |
| Германија | Gutenberg Health Study (2007–2012) | 54 | 31,9% |
| Норвешка | Tromsø Eye Study (2007–2008) | 61 | 19,4% |
| Франција | ALIENOR (2006–2008) | 79 | 16,7% |
| Грција | Thessaloniki Eye Study (1999–2005) | 69 | 14,2% |
Извор: Williams et al. (2015), E3 Consortium, табела 1 [1]. Кратковидост: −0,75 диоптрии или повеќе; лицата што имале операција на катаракта не се опфатени.
Видот на блиску и пресбиопијата
Со годините пресбиопијата ја добива речиси секој. Глобална студија со моделирање проценува дека во 2015 година 1,8 милијарди луѓе имале пресбиопија, што е 25% од светското население, а 826 милиони од нив имале оштетен вид на блиску затоа што немале очила или очилата не им одговарале [2]. СЗО наведува дека во регионите со високи приходи, вклучително и Западна Европа, стапките на некоригиран оштетен вид на блиску се под 10% [3].
Во Европа тоа сепак се големи бројки. IAPB Vision Atlas проценува дека во 2020 година имало 4,5 милиони луѓе со оштетен вид на блиску во регионот Западна Европа и 12,2 милиони во регионот Централна Европа (региони според GBD, кои не се исти со ЕУ-27) [4][5].
Катаракта и некоригирани рефракциски грешки
Регионалната канцеларија на СЗО за Европа ги наведува некоригираните рефракциски грешки и катарактата како „водечки причини за оштетен вид во Регионот“ (наш превод) [6]. Моделот на IAPB на некоригираните рефракциски грешки им припишува 8,5 милиони случаи на слепило или умерено до тешко оштетен вид во Западна Европа, а на катарактата 4,5 милиони (2020); во Централна Европа бројките се 2,1 милион и 0,9 милиони [4][5].
Од зафатите за кои Евростат собира податоци, операцијата на катаракта е најчестата хируршка интервенција во болниците во ЕУ. Евростат евидентирал 5.165.099 операции на катаракта во ЕУ-27 во 2024 година, односно 1.148 на 100.000 жители, наспроти 4.713.538 во 2022 година [7]:
| Држава | Операции на катаракта, 2024 | На 100.000 жители |
|---|---|---|
| ЕУ-27 | 5.165.099 | 1.148 |
| Франција | 1.127.403 | 1.639 |
| Германија | 1.065.645 | 1.276 |
| Италија | 592.182 | 1.004 |
| Шпанија | 445.978 | 913 |
| Полска | 252.431 | 690 |
| Холандија | 235.060 | 1.306 |
| Белгија | 172.180 | 1.453 |
| Австрија | 136.431 | 1.487 |
| Шведска | 133.267 | 1.261 |
| Романија | 81.757 | 429 |
| Луксембург | 11.361 | 1.678 |
Извор: Евростат, Surgical procedures (hlth_co_proc3), ICD-9-CM 13.1–13.8, сите видови пациенти [7]. Бројот се однесува на операции, а не на луѓе: едно лице може да ги оперира двете очи во два одделни зафати.
Зад секоја од тие операции стои човек што извесно време живеел со заматен вид додека не дошол на ред.
Што велат самите луѓе
Во Европското истражување за здравјето (EHIS) од 2019 година, 16,0% од луѓето на 15 и повеќе години изјавиле дека имаат „извесни тешкотии“ со видот дури и кога носат очила или контактни леќи, а уште 2,1% имаат сериозни тешкотии (вкупно 18,1%). Уделот расте од 7,8% на возраст од 15 до 24 години на 19,2% на возраст од 45 до 64 години, 24,6% кај лицата на 65 и повеќе години и 28,5% кај лицата на 75 и повеќе години [8][9].
Како заматениот вид го отежнува користењето на веб-страниците
Кога видот е заматен, први исчезнуваат ситните детали. На екранот тоа ги погодува токму елементите што дизајнерите најчесто ги прават мали:
- Ситни икони без текст. Мал симбол на седиште, ѕвездичка или куфер може да биде единствената разлика меѓу два вида билети.
- Мали копчиња едно до друго. Кога сликата е заматена, лесно се кликнува на погрешната опција, а тешко се забележува дека тоа се случило.
- Блед спореден текст. Светлосивите цени, надоместоци и услови први исчезнуваат.
- Едва забележлива избрана опција. Тенката рамка или малата промена на бојата кај избраната опција лесно се губат.
- Збиен распоред. Кога нема доволно простор, соседните ознаки се слеваат една во друга.
- Опции што изгледаат исто. Кога изборите се разликуваат само по еден мал збор или број, заматениот вид ги прави идентични.
Резултатот не е секогаш тоа што човекот не може да продолжи. Почесто продолжува со погрешен избор. При купување тоа значи погрешен билет, погрешен датум или погрешна цена.
Испробајте сами: купете билет низ заматена слика
Во примерот Through the blur од нашиот Accessibility Simulator треба да изберете билет Standard од 49 евра на измислена страница за билети и да продолжите понатаму.
Страницата се гледа низ заматување што служи како илустрација. Во оригиналниот дизајн, ситните симболи на билетите, збиените опции и бледиот текст го претвораат изборот во погодување. Изберете „Show the fix“ (Прикажи го решението): заматувањето останува исто, но картичките за билети се поголеми и јасно означени, контрастот е посилен, меѓу елементите има повеќе простор, а избраната опција јасно е означена со „Selected“ (Избрано). Изборот се пренесува од едната во другата верзија.
Заматувањето е само илустрација, а не верна слика на нечиј вид. Секој човек го доживува тоа поинаку. Поентата на примерот е дека видот на човекот не се променил. Се променил интерфејсот.
Како да дизајнирате за луѓе што гледаат заматено
Овие решенија им помагаат на луѓето со заматен вид, но и на секого што користи мал телефон на силно сонце. Во загради се соодветните критериуми за успешност од WCAG 2.2 [10].
- Површините за клик и допир нека бидат доволно големи (2.5.8 Target Size (Minimum) (големина на целта за клик/допир, минимум), ниво AA). Елементите на кои се кликнува или допира треба да бидат најмалку 24 на 24 CSS-пиксели или да имаат доволно празен простор околу себе. За најважните дејства одете на најмалку 44 на 44 CSS-пиксели, колку што бара критериумот на ниво AAA 2.5.5 Target Size (Enhanced).
- Иконите и опциите означете ги со видлив текст. Напишете „Билет Standard, 49 €“, а не само симбол. Текстот многу подобро се чита низ заматување отколку мала пиктограма.
- Избраната опција нека биде очигледна (1.4.1 Use of Color (употреба на боја), ниво A; 1.4.11 Non-text Contrast (контраст на нетекстуални елементи), ниво AA). Користете квачка (✓), дебела рамка и зборот „Selected“ (Избрано), а не само промена на бојата или тенка линија.
- Цените и ситниот текст нека имаат силен контраст (1.4.3 Contrast (Minimum) (контраст, минимум), ниво AA). За обичен текст најмалку 4,5:1. Споредните сиви тонови проверете ги со нашата проверка на контраст, бидејќи често не го задоволуваат условот.
- Користете удобна основна големина на фонтот и овозможете зголемување (1.4.4 Resize Text (менување на големината на текстот), ниво AA). Со релативни единици луѓето можат да го зголемат текстот до 200% без содржината да се распадне.
- Оставете простор меѓу елементите (1.4.12 Text Spacing (растојание во текстот), ниво AA). Доволното растојание меѓу опциите и меѓу редовите спречува ознаките да се слеат.
- Фокусот нека се гледа лесно (2.4.7 Focus Visible (видлив фокус), ниво AA). На корисниците што работат со тастатура, а гледаат заматено, им треба силна и јасна ознака на фокусот.
- Побарајте потврда за важните избори. Пред плаќањето, повторете ја избраната опција со текст („Билет Standard, 1 × 49 €“), за грешката да се забележи навреме.
Брзото скенирање со нашата алатка за проверка на пристапноста ќе открие многу проблеми со контрастот и дел од проблемите со големината на елементите. Но дали иконите се разбирливи без текст и дали избраната опција се гледа доволно јасно, тоа може да го оцени само човек што ќе го помине вистинскиот процес. Во нашиот целосен водич за принципите, нивоата и стандардите на WCAG ќе прочитате како се поврзани овие критериуми и нивоа.
Што значи Европскиот акт за пристапност за луѓето со заматен вид
Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA), односно Директивата (EU) 2019/882, важи за производите ставени на пазарот и за услугите што им се даваат на потрошувачите по 28 јуни 2025 година, меѓу другото за е-трговијата, банкарските услуги за потрошувачи, е-книгите, електронските комуникации и делови од услугите за патнички превоз, како што е продажбата на билети [11][12].
Неколку барања од Прилогот I се директно поврзани со оваа тема (цитатите се наш превод; официјален македонски текст на Директивата не постои):
- Информациите за услугата треба да се прикажуваат „со фонтови со соодветна големина и погоден облик, земајќи ги предвид предвидливите услови на користење и со доволен контраст, како и со прилагодливо растојание меѓу буквите, редовите и пасусите“ (Прилог I, дел III, точка (b)(v)).
- Веб-страниците и мобилните апликации треба да се направат пристапни „на доследен и соодветен начин, така што ќе бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни“ (Прилог I, дел III, точка (c)).
- Корисничките интерфејси на производите што користат визуелни елементи „треба да обезбедат флексибилни начини за подобрување на јасноста на сликата“ и „флексибилно зголемување, осветленост и контраст“ (Прилог I, дел I, точка 2(c) и (f)).
- Барем еден начин на користење треба да им овозможува „на корисниците со ограничен вид да ракуваат со производот“ (Прилог I, дел VII, точка (b)).
Веб-содржината во ЕУ најчесто се оценува според стандардот EN 301 549, кој ги вклучува WCAG 2.1 на ниво AA [13]. Критериумот Target Size (Minimum) е новина во WCAG 2.2, па засега оди над таа основа, но е практичен и мерлив начин да се намалат грешките кај луѓето што гледаат заматено. Contrast и Resize Text се на ниво AA во двете верзии.
Често поставувани прашања
Колку е честа кратковидоста во Европа?
Метаанализата на конзорциумот E3, што опфати 15 европски популациски студии, покажа стандардизирана преваленција (според возраста) на кратковидост од 30,6% кај возрасните од 25 до 89 години и 47,2% кај луѓето од 25 до 29 години. Според проценката, во Европа има 227,2 милиони кратковидни луѓе [1].
Дали заматениот вид е попреченост?
Заматениот вид што целосно се коригира со очила обично не се смета за попреченост. Но очилата не се носат секогаш, диоптријата се менува, а состојби како катарактата не се решаваат со очила. Во Европското истражување за здравјето од 2019 година, 18,1% од луѓето на 15 и повеќе години изјавиле дека имаат извесни или сериозни тешкотии со видот дури и со очила или контактни леќи [9]. Пристапниот дизајн им помага на сите нив, без разлика дали самите се сметаат за лица со попреченост.
Колкава е најмалата дозволена површина за допир според WCAG 2.2?
Критериумот за успешност 2.5.8 Target Size (Minimum), ниво AA, бара елементите на кои се кликнува или допира да бидат најмалку 24 на 24 CSS-пиксели, со одредени исклучоци, на пример кога околу нив има доволно простор, кај линковите во текстот и кога прикажувањето е неопходно токму такво. Критериумот на ниво AAA 2.5.5 Target Size (Enhanced) бара 44 на 44 CSS-пиксели [10].
Зошто катарактата е важна за веб-дизајнот?
Катарактата го прави видот магловит и ја намалува осетливоста на контраст, па бледиот текст и тенките линии тешко се читаат. Толку е честа што операцијата на катаракта е најчестиот зафат што се евидентира во болниците во ЕУ, со над 5 милиони операции во 2024 година [7].
Како да проверам дали процесот на плаќање ги има овие проблеми?
Поминете го целиот процес на телефон држен на испружена рака или без очила, ако носите. Проверете дали секоја опција има текстуална ознака, дали избраната опција јасно се гледа и дали цените и ситниот текст имаат доволен контраст. За целосен преглед, ревизијата на пристапноста ги проверува контрастот, ознаките, големината на копчињата и растојанијата.
Следен чекор
Купете билет во примерот Through the blur, а потоа споредете го со процесот на резервација или плаќање на вашата страница. Поголемите копчиња, видливиот текст и јасно означената избрана опција се меѓу најевтините подобрувања на пристапноста што можете да ги воведете.
Извори
- Williams KM, Verhoeven VJM, Cumberland P, et al. "Prevalence of refractive error in Europe: the European Eye Epidemiology (E3) Consortium." Eur J Epidemiol 2015;30(4):305–315. https://doi.org/10.1007/s10654-015-0010-0 (отворен пристап: https://europepmc.org/article/PMC/PMC4385146)
- Fricke TR, Tahhan N, Resnikoff S, et al. "Global Prevalence of Presbyopia and Vision Impairment from Uncorrected Presbyopia: Systematic Review, Meta-analysis, and Modelling." Ophthalmology 2018;125(10):1492–1499. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29753495/
- World Health Organization. "Blindness and vision impairment" (информативен лист), 10 февруари 2026. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment
- IAPB Vision Atlas. "Western Europe: GBD Region snapshot" (модел VLEG/GBD 2020), февруари 2021. https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Western-Europe-Snapshot_24022021.pdf
- IAPB Vision Atlas. "Central Europe: GBD Region snapshot" (модел VLEG/GBD 2020), февруари 2021. https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Central-Europe-Snapshot_24022021.pdf
- WHO Regional Office for Europe. "Vision and hearing loss" (информативен лист), 30 јануари 2023. https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/vision-and-hearing-loss
- Eurostat. Surgical procedures (hlth_co_proc3), cataract surgery, 2022–2024, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_co_proc3/default/table ; и "Surgical operations and procedures statistics", Statistics Explained (податоци преземени во февруари 2026), https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Surgical_operations_and_procedures_statistics
- Eurostat. European Health Interview Survey (EHIS wave 3) Methodological manual, преиздание од 2020, прашање PL2. https://www.cso.ie/en/media/csoie/methods/irishhealthsurveyihs/EHIS_Wave_3_Methodological_Manual.pdf
- Eurostat. Functional limitations by sex, age and educational attainment level (hlth_ehis_pl1e), 2019, здравствен проблем „Seeing“, лица на 15+ години. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_ehis_pl1e/default/table
- W3C. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2, и Understanding SC 2.5.8 Target Size (Minimum). https://www.w3.org/TR/WCAG22/ и https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/target-size-minimum.html
- Directive (EU) 2019/882 (European Accessibility Act), Articles 2, 4 and Annex I. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj/eng
- European Commission. "European Accessibility Act." https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/disability/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030/european-accessibility-act_en
- W3C Web Accessibility Initiative. "Web Accessibility Laws & Policies: European Union." https://www.w3.org/WAI/policies/european-union/



