Skip to main contentOpen accessibility widget
Disability

Wazig zien en webdesign: Europese cijfers en oplossingen

Bijziendheid, leesbril en staar in Europa: zo ontwerpt u duidelijke knoppen

Author avatar

Kiril Petrovski

Author

Ticketopties achter een zachte waas: aan de ene kant piepkleine pictogrammen en vage labels, aan de andere kant grote, duidelijk benoemde ticketkaarten met de markering “Selected”

Een vergeten leesbril, een bril die niet meer op sterkte is, staar die nog geopereerd moet worden. Heel wat bezoekers bekijken uw website met wazig zicht, en juist bij kleine, vage knoppen en opties gaat het dan mis.

In het kort

Iets meer dan de helft van de Europese volwassenen heeft een refractieafwijking: een meta-analyse van 15 Europese onderzoeken vond, gecorrigeerd voor leeftijd, 30,6% bijziendheid, 25,2% verziendheid en 23,9% astigmatisme. Vanaf middelbare leeftijd gaat bij vrijwel iedereen het zien van dichtbij achteruit, en staaroperaties zijn de meest uitgevoerde ingreep in Europese ziekenhuizen: 5,2 miljoen in 2024. Zijn tekst en knoppen klein, vaag of krap, dan wordt elke keuze bij wazig zicht een gok. Grotere aanwijsgebieden (WCAG 2.2, succescriterium 2.5.8), duidelijke tekstlabels en sterk contrast (1.4.3) houden de pagina leesbaar, ook als het beeld niet haarscherp is.

Hoeveel mensen in Europa zien wazig?

Wazig zien is een symptoom, geen afzonderlijke aandoening. De belangrijkste oorzaken zijn:

  • Refractieafwijkingen: bijziendheid (myopie), verziendheid (hyperopie) en astigmatisme. Een bril of contactlenzen verhelpen dat meestal, maar mensen dragen ze niet altijd, en de sterkte verandert in de loop van de tijd.
  • Ouderdomsverziendheid (presbyopie): het afnemende vermogen om scherp te stellen op dichtbij, waardoor de meeste mensen vanaf hun veertigste een leesbril nodig hebben.
  • Staar (cataract): vertroebeling van de ooglens, waardoor alles er wazig uitziet en het contrast afneemt, vooral op oudere leeftijd.

Geen enkele Europese enquête telt het aantal “mensen die wazig zien”. Daarom hebben we per oorzaak de beste beschikbare cijfers verzameld.

Refractieafwijkingen in Europa

Het European Eye Epidemiology (E3) Consortium bundelde refractiegegevens van 61.946 volwassenen uit 15 bevolkingsonderzoeken, verzameld tussen 1990 en 2013 [1]. Na standaardisatie naar de Europese standaardbevolking van 2010 (25 tot 89 jaar) kwam het uit op deze percentages:

  • bijziendheid (−0,75 dioptrie of meer): 30,6%
  • sterke bijziendheid (−6 dioptrie of meer): 2,7%
  • verziendheid (+1 dioptrie of meer): 25,2%
  • astigmatisme (1 dioptrie of meer): 23,9%

De auteurs concluderen dat iets meer dan de helft van de Europese volwassenen een refractieafwijking heeft. Op basis van de bevolkingscijfers van 2010 schatten zij het aantal bijziende mensen in heel Europa op 227,2 miljoen [1]. Bij jongere volwassenen kwam bijziendheid veel vaker voor: bij 47,2% van de 25- tot 29-jarigen.

De afzonderlijke onderzoeken laten per land hetzelfde beeld zien. De ruwe percentages hangen sterk af van de leeftijd van de deelnemers, dus lees de tabel niet als ranglijst:

LandOnderzoek (jaar van gegevensverzameling)Mediane leeftijd deelnemersRuw percentage bijziendheid
Verenigd KoninkrijkBrits geboortecohort van 1958 (2002–2003)4448,7%
DuitslandKORA (2004–2005)5536,1%
NederlandRotterdam Study III (2005–2008)5632,5%
DuitslandGutenberg Health Study (2007–2012)5431,9%
NoorwegenTromsø Eye Study (2007–2008)6119,4%
FrankrijkALIENOR (2006–2008)7916,7%
GriekenlandThessaloniki Eye Study (1999–2005)6914,2%

Bron: Williams et al. (2015), E3 Consortium, tabel 1 [1]. Bijziendheid: −0,75 dioptrie of meer. Mensen die aan staar waren geopereerd, zijn niet meegeteld.

Zien van dichtbij en ouderdomsverziendheid

Met het ouder worden krijgt bijna iedereen ouderdomsverziendheid. Volgens een wereldwijde modelstudie hadden in 2015 1,8 miljard mensen presbyopie, 25% van de wereldbevolking. Van hen zagen 826 miljoen slecht van dichtbij omdat ze geen of geen goede bril hadden [2]. De WHO meldt dat in regio's met een hoog inkomen, waaronder West-Europa, minder dan 10% van de mensen met slecht zicht op dichtbij daarvoor geen hulp heeft gekregen [3].

Dat zijn in Europa nog altijd grote aantallen. De IAPB Vision Atlas schat dat in 2020 4,5 miljoen mensen in de regio West-Europa slecht zagen van dichtbij, en 12,2 miljoen in de regio Centraal-Europa (GBD-regio's, die niet samenvallen met de EU-27) [4][5].

Staar en niet-gecorrigeerde refractieafwijkingen

Volgens WHO/Europe zijn niet-gecorrigeerde refractieafwijkingen en staar de belangrijkste oorzaken van slechtziendheid in de regio [6]. Het IAPB-model schrijft in West-Europa 8,5 miljoen gevallen van blindheid of matige tot ernstige slechtziendheid toe aan niet-gecorrigeerde refractieafwijkingen en 4,5 miljoen aan staar (2020). In Centraal-Europa gaat het om 2,1 miljoen en 0,9 miljoen [4][5].

Van alle ingrepen waarover Eurostat gegevens verzamelt, is de staaroperatie de meest uitgevoerde in Europese ziekenhuizen. Eurostat telde in 2024 in de EU-27 5.165.099 staaroperaties, of 1.148 per 100.000 inwoners. In 2022 waren dat er nog 4.713.538 [7]:

LandStaaroperaties, 2024Per 100.000 inwoners
EU-275.165.0991.148
Frankrijk1.127.4031.639
Duitsland1.065.6451.276
Italië592.1821.004
Spanje445.978913
Polen252.431690
Nederland235.0601.306
België172.1801.453
Oostenrijk136.4311.487
Zweden133.2671.261
Roemenië81.757429
Luxemburg11.3611.678

Bron: Eurostat, Surgical procedures (hlth_co_proc3), ICD-9-CM 13.1–13.8, alle soorten patiënten [7]. Het gaat om operaties, niet om personen: één persoon kan in aparte ingrepen aan beide ogen worden geopereerd.

Achter elk van die operaties zit iemand die een tijd lang troebel zag voordat de ingreep plaatsvond.

Wat mensen zelf aangeven

In de Europese gezondheidsenquête van 2019 zei 16,0% van de mensen van 15 jaar en ouder “enige moeite” met zien te hebben, ook met bril of contactlenzen, en nog eens 2,1% had ernstige moeite (samen 18,1%). Dat aandeel liep op van 7,8% bij 15- tot 24-jarigen naar 19,2% bij 45- tot 64-jarigen, 24,6% bij 65-plussers en 28,5% bij 75-plussers [8][9].

Wat wazig zien betekent voor het gebruik van websites

Bij wazig zicht verdwijnen eerst de fijne details. Op een scherm treft dat precies de onderdelen die ontwerpers graag klein maken:

  • Piepkleine pictogrammen zonder tekst. Een klein symbooltje van een stoel, ster of koffer is soms het enige verschil tussen twee soorten tickets.
  • Kleine aanwijsgebieden dicht op elkaar. Wie wazig ziet, tikt makkelijk de verkeerde optie aan en ziet dat dan ook nog moeilijk.
  • Vage tekst in tweede lijn. Prijzen, kosten en voorwaarden in lichtgrijs vallen vaak als eerste weg.
  • Een nauwelijks zichtbare selectie. Een dun randje of een kleine kleurverandering bij de gekozen optie valt makkelijk weg.
  • Volle lay-outs. Bij krappe witruimte lopen labels die naast elkaar staan in elkaar over.
  • Opties die op elkaar lijken. Verschillen keuzes maar in één klein woord of getal, dan zijn ze bij wazig zicht niet van elkaar te onderscheiden.

Lang niet altijd lopen bezoekers daardoor vast. Vaak gaan ze gewoon verder, maar met de verkeerde keuze. Bij het afrekenen betekent dat een verkeerd ticket, een verkeerde datum of een verkeerde prijs.

Probeer het zelf: boek een ticket door de waas heen

In het voorbeeld Through the blur van de Accessibility Simulator kiest u op een fictieve ticketsite een “Standard”-ticket van € 49 en gaat u verder.

U ziet de pagina door een waas die ter illustratie is toegevoegd. In het oorspronkelijke ontwerp maken piepkleine ticketsymbolen, krap geplaatste opties en vage tekst van de keuze een gok. Kies Show the fix (toon de oplossing): de waas blijft precies hetzelfde, maar de ticketkaarten zijn groter en duidelijk benoemd, het contrast is sterker, er is meer ruimte en de gekozen optie krijgt de duidelijke markering “Selected” (geselecteerd). Uw keuze blijft bewaard als u van versie wisselt.

De waas is een illustratie en geeft niet weer hoe één bepaald persoon ziet. Ieders ervaring is anders. Waar het om gaat: het zicht van de bezoeker is niet veranderd, de interface wel.

Zo ontwerpt u voor mensen die wazig zien

Deze oplossingen helpen mensen die wazig zien, maar ook iedereen die op een kleine telefoon in fel zonlicht kijkt. De bijbehorende succescriteria van WCAG 2.2 staan tussen haakjes [10].

  1. Maak aanwijsgebieden groot genoeg (2.5.8 Grootte van het aanwijsgebied (minimum), niveau AA). Het vlak waarop u klikt of tikt moet minstens 24 bij 24 CSS-pixels zijn, of voldoende ruimte eromheen hebben. Ga voor belangrijke acties uit van minstens 44 bij 44 CSS-pixels, de norm van niveau AAA in 2.5.5 Grootte van het aanwijsgebied (uitgebreid).
  2. Zet zichtbare tekst bij pictogrammen en opties. Schrijf “Standaardticket, € 49” in plaats van alleen een symbool te tonen. Tekst blijft bij wazig zicht veel beter leesbaar dan een klein pictogram.
  3. Maak de gekozen optie overduidelijk (1.4.1 Gebruik van kleur, niveau A; 1.4.11 Contrast van niet-tekstuele content, niveau AA). Gebruik een vinkje, een dikke rand en het woord “Geselecteerd”, niet alleen een andere kleur of een flinterdun kader.
  4. Gebruik sterk contrast voor prijzen en kleine lettertjes (1.4.3 Contrast (minimum), niveau AA). Minstens 4,5:1 voor gewone tekst. Controleer de grijstinten van bijkomende tekst met onze contrastchecker: die halen de norm vaak niet.
  5. Kies een prettige basislettergrootte en maak vergroten mogelijk (1.4.4 Herschalen van tekst, niveau AA). Werk met relatieve eenheden, zodat mensen tekst tot 200% kunnen vergroten zonder dat de pagina breekt.
  6. Geef elementen ruimte (1.4.12 Tekstafstand, niveau AA). Met ruime afstand tussen opties en regels lopen labels niet in elkaar over.
  7. Maak de focus goed zichtbaar (2.4.7 Focus zichtbaar, niveau AA). Toetsenbordgebruikers die wazig zien, hebben een sterke, duidelijke focusindicator nodig.
  8. Bevestig belangrijke keuzes. Herhaal vóór de betaling de gekozen optie in tekst (“Standaardticket, 1 × € 49”), zodat vergissingen nog opvallen.

Een snelle scan met onze toegankelijkheidschecker brengt veel contrastproblemen en een deel van de problemen met aanwijsgebieden aan het licht. Of pictogrammen zonder tekst begrijpelijk zijn en of de gekozen optie duidelijk opvalt, moet een mens beoordelen in het echte boekings- of afrekenproces. Hoe deze criteria en niveaus samenhangen, leest u in onze volledige gids over WCAG-principes, -niveaus en -normen.

Wat de European Accessibility Act betekent voor wazig zien

De European Accessibility Act (EAA), Richtlijn (EU) 2019/882, geldt voor producten die na 28 juni 2025 in de handel worden gebracht en voor diensten die na die datum aan consumenten worden verleend. Daaronder vallen e-commerce, bankdiensten voor consumenten, e-books, elektronische communicatie en onderdelen van personenvervoer, zoals de kaartverkoop [11][12].

Verschillende eisen uit bijlage I zijn hier direct van belang:

  • Informatie over een dienst wordt “gepresenteerd met gebruikmaking van een lettertype in geschikte grootte en vorm, rekening houdend met de te verwachten gebruiksomstandigheden, en met gebruikmaking van voldoende contrast, alsmede van een aanpasbare letter-, regel- en alinea-afstand” (bijlage I, afdeling III, onder b), v)).
  • “websites, inclusief de daaraan gerelateerde onlinetoepassingen, en diensten op mobiele apparatuur, inclusief mobiele toepassingen, worden toegankelijk gemaakt op een consistente en geschikte manier, door ze waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken” (bijlage I, afdeling III, onder c)).
  • Bij een product dat gebruikmaakt van visuele elementen zijn “de functies flexibele vergroting, helderheid en contrast aanwezig” en moeten er “flexibele manieren voorhanden zijn om de helderheid van het beeld te verbeteren” (bijlage I, afdeling I, punt 2, onder c) en f)).
  • Bij visuele bedieningswijzen is “minstens één bedieningswijze beschikbaar waarmee gebruikers met beperkt zicht het product kunnen bedienen” (bijlage I, afdeling VII, onder b)).

Webcontent in de EU wordt meestal getoetst aan EN 301 549, die WCAG 2.1 niveau AA bevat [13]. Grootte van het aanwijsgebied (minimum) is nieuw in WCAG 2.2 en gaat dus verder dan die huidige basis. Toch is het een praktische, meetbare manier om fouten te voorkomen bij mensen die wazig zien. Contrast en herschalen van tekst zijn in beide versies niveau AA.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak komt bijziendheid voor in Europa?

De meta-analyse van het E3 Consortium, op basis van 15 Europese bevolkingsonderzoeken, kwam na correctie voor leeftijd uit op 30,6% bijziendheid bij volwassenen van 25 tot 89 jaar, en 47,2% bij 25- tot 29-jarigen. Het consortium schat dat er in heel Europa 227,2 miljoen bijziende mensen zijn [1].

Is wazig zien een beperking?

Wazig zien dat met een bril volledig te corrigeren is, geldt meestal niet als beperking. Maar niet iedereen draagt altijd zijn bril, de sterkte verandert, en aandoeningen als staar zijn niet met een bril te verhelpen. In de Europese gezondheidsenquête van 2019 gaf 18,1% van de mensen van 15 jaar en ouder aan enige of ernstige moeite te hebben met zien, ook met bril of contactlenzen [9]. Een toegankelijk ontwerp helpt hen allemaal, of ze zichzelf nu als iemand met een beperking zien of niet.

Hoe groot moet een aanwijsgebied minimaal zijn volgens WCAG 2.2?

Succescriterium 2.5.8 Grootte van het aanwijsgebied (minimum), niveau AA, vraagt aanwijsgebieden van minstens 24 bij 24 CSS-pixels. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld bij voldoende tussenruimte, links in lopende tekst en gevallen waarin de weergave essentieel is. Het criterium op niveau AAA, 2.5.5 Grootte van het aanwijsgebied (uitgebreid), legt de lat op 44 bij 44 CSS-pixels [10].

Waarom is staar van belang voor webdesign?

Door staar ziet alles er wazig uit en neemt de gevoeligheid voor contrast af, waardoor vage tekst en dunne lijnen moeilijk te lezen zijn. Staar komt zo vaak voor dat de staaroperatie de meest uitgevoerde ingreep in Europese ziekenhuizen is, met meer dan 5 miljoen ingrepen in 2024 [7].

Hoe controleer ik mijn afrekenproces op deze problemen?

Loop het proces door op een telefoon op armlengte, of zet uw bril af als u er een draagt. Kijk of elke optie een tekstlabel heeft, of de gekozen optie duidelijk opvalt en of prijzen en kleine lettertjes voldoende contrast hebben. Wilt u een volledige beoordeling? Een toegankelijkheidsaudit test contrast, labels, de grootte van knoppen en de witruimte.

Volgende stap

Boek een ticket in het voorbeeld Through the blur en vergelijk het daarna met uw eigen boekings- of afrekenproces. Grotere aanwijsgebieden, zichtbare labels en een duidelijk gemarkeerde keuze horen bij de goedkoopste toegankelijkheidsverbeteringen die u kunt doorvoeren.

Bronnen

  1. Williams KM, Verhoeven VJM, Cumberland P, et al. “Prevalence of refractive error in Europe: the European Eye Epidemiology (E3) Consortium.” Eur J Epidemiol 2015;30(4):305–315. https://doi.org/10.1007/s10654-015-0010-0 (open access: https://europepmc.org/article/PMC/PMC4385146)
  2. Fricke TR, Tahhan N, Resnikoff S, et al. “Global Prevalence of Presbyopia and Vision Impairment from Uncorrected Presbyopia: Systematic Review, Meta-analysis, and Modelling.” Ophthalmology 2018;125(10):1492–1499. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29753495/
  3. World Health Organization. “Blindness and vision impairment” fact sheet, 10 februari 2026. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/blindness-and-visual-impairment
  4. IAPB Vision Atlas. “Western Europe: GBD Region snapshot” (VLEG/GBD 2020 model), februari 2021. https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Western-Europe-Snapshot_24022021.pdf
  5. IAPB Vision Atlas. “Central Europe: GBD Region snapshot” (VLEG/GBD 2020 model), februari 2021. https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Central-Europe-Snapshot_24022021.pdf
  6. WHO Regional Office for Europe. “Vision and hearing loss” fact sheet, 30 januari 2023. https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/vision-and-hearing-loss
  7. Eurostat. Surgical procedures (hlth_co_proc3), cataract surgery, 2022–2024, https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_co_proc3/default/table ; en “Surgical operations and procedures statistics”, Statistics Explained (gegevens opgehaald in februari 2026), https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Surgical_operations_and_procedures_statistics
  8. Eurostat. European Health Interview Survey (EHIS wave 3) Methodological manual, 2020 re-edition, vraag PL2. https://www.cso.ie/en/media/csoie/methods/irishhealthsurveyihs/EHIS_Wave_3_Methodological_Manual.pdf
  9. Eurostat. Functional limitations by sex, age and educational attainment level (hlth_ehis_pl1e), 2019, gezondheidsprobleem “Seeing”, personen van 15 jaar en ouder. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_ehis_pl1e/default/table
  10. W3C. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2, en Understanding SC 2.5.8 Target Size (Minimum). https://www.w3.org/TR/WCAG22/ en https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/target-size-minimum.html
  11. Richtlijn (EU) 2019/882 (European Accessibility Act), artikelen 2, 4 en bijlage I. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj/eng
  12. Europese Commissie. “European Accessibility Act.” https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/disability/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030/european-accessibility-act_en
  13. W3C Web Accessibility Initiative. “Web Accessibility Laws & Policies: European Union.” https://www.w3.org/WAI/policies/european-union/
Share this post

You might also like

Two more articles worth reading while this topic is still fresh.

Een videospeler op een website met een presentator, duidelijke ondertiteling onderin beeld en een transcriptie eronder

Ondertiteling voor doven en slechthorenden in Europa: cijfers en tips

Gehoorverlies in Europa per land, en hoe ondertiteling en transcripties helpen

Een hand die reikt naar grote plus- en minknoppen met ruimte ertussen en een knop “Confirm” op een ticketscherm van een smartphone

Motorische toegankelijkheid: tremor, aanwijsgebied en Europese cijfers

Tremor, artrose en motorische beperkingen in Europa: zo lost u kleine knoppen op