Miliony Europejczyków powiększają tekst, przybliżają widok albo nachylają się do ekranu, żeby coś przeczytać. Czy strona internetowa to wytrzyma, zależy od kontrastu i od układu, który potrafi dopasować się do powiększenia.
Krótka odpowiedź
Według szacunków WHO/Europe w Regionie Europejskim WHO z zaburzeniami wzroku lub ślepotą żyje ok. 90 mln osób, czyli mniej więcej co dziesiąta. W UE w 2019 r. 18,1% osób w wieku 15 lat i więcej deklarowało trudności z widzeniem mimo okularów lub soczewek kontaktowych, a 2,1% – poważne trudności. Na stronach internetowych najwięcej dają trzy rozwiązania: kontrast tekstu co najmniej 4,5:1, możliwość powiększenia tekstu do 200% i układ, który przy powiększeniu 400% dopasowuje się do ekranu bez przewijania w poziomie (kryteria WCAG 2.2: 1.4.3, 1.4.4 i 1.4.10).
Ile osób w Europie słabo widzi?
Słabowidzenie to szerokie pojęcie: obejmuje różne stopnie utraty wzroku, których nie da się w pełni skorygować zwykłymi okularami ani soczewkami. Nie jest to jedna choroba. Jedni widzą szczegóły nieostro, inni tracą widzenie centralne lub obwodowe, a wielu ma trudności z odczytaniem bladego lub drobnego tekstu. Źródła mierzą to zjawisko na różne sposoby, dlatego warto zestawić obok siebie trzy rodzaje danych.
Szacunki regionalne
| Źródło | Obszar i rok | Dane | Metoda |
|---|---|---|---|
| Biuro Regionalne WHO dla Europy [1][2] | Region Europejski WHO, karta informacyjna z 2023 r. | Ok. 90 mln osób z zaburzeniami wzroku lub ślepotą, ok. 9% populacji | Szacunek WHO; karta informacyjna nie podaje roku odniesienia ani metody |
| Europejska Unia Niewidomych (EBU) [3] | Europa w sensie geograficznym | Ponad 30 mln osób niewidomych i słabowidzących; osób słabowidzących jest czterokrotnie więcej niż niewidomych | Szacunek EBU oparty na danych WHO z 2010 r. (2,55 mln osób niewidomych, 23,8 mln słabowidzących), zaokrąglony w górę z uwagi na starzenie się społeczeństwa i niepełne zgłaszanie |
| IAPB Vision Atlas [4] | Europa Zachodnia (region GBD, 24 kraje, 434 mln mieszkańców), 2020 | 32,4 mln osób z utratą wzroku: 1,5 mln niewidomych, 15,4 mln z umiarkowanym lub ciężkim upośledzeniem widzenia, 10,9 mln z łagodnym, 4,5 mln z zaburzeniami widzenia z bliska | Szacunek modelowy (VLEG/GBD 2020) |
| IAPB Vision Atlas [5] | Europa Środkowa (region GBD, 13 krajów, 114 mln mieszkańców), 2020 | 18,4 mln osób z utratą wzroku: 0,3 mln niewidomych, 4,0 mln z umiarkowanym lub ciężkim upośledzeniem widzenia, 2,0 mln z łagodnym, 12,2 mln z zaburzeniami widzenia z bliska | Szacunek modelowy (VLEG/GBD 2020) |
Według modelu IAPB liczba osób z utratą wzroku w Europie Zachodniej wzrośnie z 32,4 mln w 2020 r. do 49,7 mln w 2050 r., głównie z powodu starzenia się społeczeństwa [4]. Regiony Global Burden of Disease (GBD) nie pokrywają się z UE-27: obejmują część państw spoza Unii i pomijają niektóre państwa członkowskie.
Co deklarują sami mieszkańcy UE
Europejskie ankietowe badanie zdrowia (European Health Interview Survey, EHIS) obejmuje wszystkie osoby w wieku 15 lat i więcej mieszkające w gospodarstwach domowych. Respondenci odpowiadają, czy mają trudności z widzeniem nawet w okularach lub soczewkach kontaktowych, a osoby, które ich nie noszą – po prostu, czy mają trudności z widzeniem [6][7]. Skala odpowiedzi obejmuje brak trudności, pewne trudności, duże trudności i całkowitą niemożność widzenia. Eurostat grupuje je w trudności umiarkowane i poważne.
W edycji z 2019 r. jakieś trudności z widzeniem deklarowało 18,1% mieszkańców UE w wieku 15+, a poważne trudności – 2,1% [8]. Wyniki poszczególnych krajów się różnią:
| Kraj | Jakiekolwiek trudności z widzeniem (umiarkowane lub poważne) | Poważne trudności z widzeniem |
|---|---|---|
| UE-27 | 18,1% | 2,1% |
| Niemcy | 19,9% | 2,1% |
| Francja | 19,3% | 2,5% |
| Włochy | 18,9% | 1,9% |
| Hiszpania | 11,9% | 1,6% |
| Polska | 20,2% | 2,4% |
| Holandia | 13,9% | 3,2% |
| Belgia | 5,5% | 1,5% |
| Austria | 14,0% | 1,8% |
| Szwecja | 19,8% | 1,6% |
| Dania | 23,2% | 1,3% |
| Portugalia | 21,7% | 3,8% |
| Rumunia | 22,5% | 1,9% |
| Czechy | 19,5% | 1,4% |
| Irlandia | 8,1% | 0,8% |
Źródło: Eurostat, EHIS (3. edycja), zbiór danych hlth_ehis_pl1e, 2019 r., osoby w wieku 15+, dane deklaratywne [8]. W Belgii badanie terenowe przeprowadzono w 2018 r., a w Austrii i Niemczech w latach 2018–2020 [7]. Różnice między krajami wynikają po części z tego, jak respondenci rozumieją pytanie i na nie odpowiadają, dlatego tabela pokazuje raczej rzędy wielkości niż ranking.
Trudności z widzeniem wyraźnie narastają z wiekiem. W całej UE deklarowało je 8,4% osób w wieku 15–24 lata, 29,5% osób w wieku 65+ i 36,1% osób w wieku 75+. Odsetek osób z poważnymi trudnościami rośnie z 0,6% w grupie 15–24 lata do 7,6% wśród osób w wieku 75+ [8]. Europa się starzeje, więc odsetek użytkowników, którzy powiększają widok i tekst, będzie najpewniej rósł.
Te liczby nie mówią, ile osób korzysta z programów powiększających czy czytników ekranu. Pokazują jednak, że osłabiony wzrok to częste zjawisko wśród ludzi, dla których projektuje się strony.
Jak słabowidzenie utrudnia korzystanie ze stron
Osoby słabowidzące radzą sobie na wiele sposobów: powiększają widok w przeglądarce, ustawiają większy domyślny rozmiar tekstu, korzystają z lupy systemowej, trybu wysokiego kontrastu, okularów do czytania albo po prostu przybliżają telefon do oczu. Strony zawodzą zwykle w kilku przewidywalnych miejscach:
- Blady tekst. Jasnoszary tekst na białym tle, cienkie kroje pisma i tekst na zdjęciach są trudne albo wręcz niemożliwe do odczytania.
- Tekst, który się nie powiększa. Rozmiar czcionki ustawiony tak, że ignoruje ustawienia rozmiaru tekstu wybrane przez użytkownika.
- Ucięty lub nachodzący na siebie tekst po powiększeniu. Kontenery o stałej wysokości z ukrytym nadmiarem treści ucinają wiersze, a etykiety nachodzą na przyciski.
- Przewijanie w dwóch kierunkach. Przy dużym powiększeniu strona robi się szersza niż ekran i każdy wiersz trzeba przewijać w lewo i w prawo.
- Utrata kontekstu. Przyklejone nagłówki i banery zasłaniają dużą część powiększonego widoku, a wyskakujące okienka pojawiają się poza widocznym obszarem.
- Słabo widoczny fokus i krawędzie. Obramowania pól i obrysy fokusu są tak blade, że trudno je dostrzec.
Każdy z tych problemów to decyzja projektowa i każdy można rozwiązać bez zmiany wyglądu strony przy domyślnych ustawieniach.
Sprawdź sam: o której otwierają drzwi?
Przykład A closer look z Accessibility Simulator przenosi na fikcyjną stronę wydarzenia, na której tekst jest już powiększony do 200%. Zadanie jest proste: znajdź godzinę otwarcia drzwi.
W wersji pierwotnej potrzebną informację ukrywają blade kolory i sztywne pole. Powiększony tekst jest ucięty, więc trzeba go szukać. Po kliknięciu Show the fix (pokaż poprawkę) tekst nadal ma 200%, ale kontrast jest mocniejszy, a tekst zawija się wewnątrz kontenera. Odpowiedź widać od razu.
Przykład nie odwzorowuje niczyjego wzroku. Słabowidzenie ma wiele postaci, a to tylko jedna z wielu barier projektowych. Pokazuje jednak, że to samo powiększenie może być wygodne albo bezużyteczne – zależnie wyłącznie od CSS strony.
Jak usunąć bariery dla osób słabowidzących
W nawiasach podajemy kryteria sukcesu WCAG 2.2 najważniejsze dla osób słabowidzących [9]. Nazwy kryteriów cytujemy za autoryzowanym polskim tłumaczeniem WCAG 2.1, a kryteria dodane dopiero w WCAG 2.2 – w brzmieniu angielskim z polskim objaśnieniem.
- Zapewnij tekstowi wystarczający kontrast (1.4.3 Kontrast (minimum), poziom AA). Zwykły tekst potrzebuje współczynnika kontrastu z tłem co najmniej 4,5:1, duży tekst – co najmniej 3:1. Pary kolorów sprawdzisz w naszym bezpłatnym narzędziu do sprawdzania kontrastu. W najważniejszych treściach warto mierzyć wyżej (1.4.6 Kontrast (wzmocniony), poziom AAA: 7:1).
- Zadbaj o widoczność kontrolek i grafik (1.4.11 Kontrast elementów nietekstowych, poziom AA). Obramowania pól, ikony niosące znaczenie i wskaźniki fokusu potrzebują kontrastu co najmniej 3:1 względem sąsiednich kolorów.
- Pozwól powiększyć tekst do 200% (1.4.4 Zmiana rozmiaru tekstu, poziom AA). Używaj jednostek względnych, takich jak
remiem, i testuj zarówno ustawienie rozmiaru tekstu w przeglądarce, jak i powiększenie całej strony. - Zadbaj o dopasowanie treści do ekranu (1.4.10 Dopasowanie do ekranu, poziom AA). Przy szerokości odpowiadającej 320 pikselom CSS (powiększenie 400% na ekranie o szerokości 1280 pikseli) treść powinna mieścić się w jednej kolumnie bez przewijania w poziomie. Stosuj układy responsywne i unikaj stałych szerokości.
- Unikaj stałych wysokości i ukrywania nadmiaru treści w kontenerach z tekstem. Pozwól polom rosnąć razem z zawartością.
overflow: hiddenna karcie z tekstem to częsta przyczyna ucinania treści po powiększeniu. - Pozwól użytkownikom zmieniać odstępy (1.4.12 Odstępy w tekście, poziom AA). Treść powinna nadal działać, gdy użytkownik zwiększy interlinię, odstępy między literami i między wyrazami.
- Dbaj, by fokus był widoczny i niczym niezasłonięty (2.4.7 Widoczny fokus, poziom AA; 2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) (fokus niezasłonięty – minimum), poziom AA). Przyklejone nagłówki i banery cookies nie powinny zasłaniać elementu, na którym jest fokus klawiatury.
- Testuj przy tekście powiększonym do 200% i powiększeniu strony do 400%. Przy obu ustawieniach przejdź najważniejsze ścieżki, takie jak sprawdzenie godzin otwarcia, rezerwacja czy płatność.
Automatyczne skanowanie naszym narzędziem do sprawdzania dostępności wykryje wiele błędów kontrastu. Problemy z dopasowaniem do ekranu i ucinaniem treści zwykle wychodzą dopiero wtedy, gdy ktoś powiększy widok i sam przejdzie przez stronę. Jak te kryteria łączą się ze sobą, wyjaśniamy w kompletnym przewodniku po zasadach, poziomach i standardach WCAG.
Co Europejski akt o dostępności oznacza dla osób słabowidzących
Europejski akt o dostępności (dyrektywa (UE) 2019/882) ma zastosowanie do produktów wprowadzanych do obrotu i usług świadczonych konsumentom po 28 czerwca 2025 r. [10]. Obejmuje m.in. handel elektroniczny, konsumenckie usługi bankowe, e-booki, łączność elektroniczną oraz elementy usług przewozu pasażerów [10][11].
Kilka wymogów z załącznika I dotyczy wprost osób słabowidzących:
- Informacje o usłudze trzeba przedstawiać „za pomocą czcionki o odpowiednim rozmiarze i kształcie, z uwzględnieniem przewidywalnych warunków użytkowania oraz z zastosowaniem wystarczającego kontrastu i regulowanych odstępów między literami, wierszami i akapitami” (załącznik I sekcja III lit. b ppkt (v)).
- Dostępność stron internetowych i aplikacji mobilnych trzeba zapewniać „w sposób spójny i adekwatny, poprzez uczynienie ich zauważalnymi, funkcjonalnymi, zrozumiałymi i solidnymi” (załącznik I sekcja III lit. c).
- Jeżeli interfejs produktu wykorzystuje elementy wizualne, produkt „musi zapewniać elastyczne rozwiązania dotyczące powiększania obrazu, zwiększania jasności i kontrastu” (załącznik I sekcja I pkt 2 lit. c).
- Jeżeli produkt lub usługa są obsługiwane wzrokowo, należy zapewnić co najmniej jeden tryb obsługi, „który umożliwia użytkownikom obsługę produktu przy ograniczonej zdolności widzenia” (załącznik I sekcja VII lit. b, kryteria funkcjonalne).
Dostępność stron w UE sprawdza się zwykle według normy EN 301 549, która w odniesieniu do treści internetowych obejmuje WCAG 2.1 na poziomie AA [12]. Kontrast, zmiana rozmiaru tekstu i dopasowanie do ekranu to kryteria poziomu AA zarówno w WCAG 2.1, jak i 2.2. Mikroprzedsiębiorstwa świadczące usługi są zwolnione z wymogów dyrektywy dotyczących usług [10], ale ich starsi i słabowidzący klienci napotykają dokładnie te same bariery.
Najczęściej zadawane pytania
Ile osób w Europie ma zaburzenia wzroku?
To zależy od definicji. WHO/Europe szacuje, że w całym Regionie Europejskim WHO z zaburzeniami wzroku lub ślepotą żyje ok. 90 mln osób [1]. Europejska Unia Niewidomych ocenia liczbę osób niewidomych i słabowidzących w Europie w sensie geograficznym na ponad 30 mln [3]. W unijnym ankietowym badaniu zdrowia z 2019 r. poważne trudności z widzeniem, mimo okularów, deklarowało 2,1% osób w wieku 15+ [8].
Czym słabowidzenie różni się od ślepoty?
Większość osób, które tracą wzrok, nie jest niewidoma. Europejska Unia Niewidomych zwraca uwagę, że osób słabowidzących jest czterokrotnie więcej niż niewidomych [3]. Osoby słabowidzące zwykle nadal odczytują treść z ekranu, ale potrzebują do tego większego tekstu, mocniejszego kontrastu albo powiększenia.
Jakiego współczynnika kontrastu wymaga WCAG?
Kryterium sukcesu 1.4.3 WCAG 2.2 wymaga na poziomie AA współczynnika kontrastu co najmniej 4,5:1 dla zwykłego tekstu i 3:1 dla dużego tekstu. Kryterium 1.4.11 wymaga 3:1 dla grafik niosących znaczenie i krawędzi elementów interfejsu [9].
Czy osobom słabowidzącym wystarczy powiększenie w przeglądarce?
Tylko wtedy, gdy strona na to pozwala. Powiększenie widoku i tekstu działa wyłącznie przy układzie, który potrafi rosnąć i dopasowywać się do ekranu. Pola o stałej wysokości, ukrywanie nadmiaru treści i szerokie, sztywne układy mogą przy 200% lub 400% ucinać treść albo wymuszać przewijanie w poziomie.
Jak sprawdzić, czy strona jest przyjazna dla osób słabowidzących?
Sprawdź kontrast w narzędziu do badania kontrastu, zwiększ rozmiar tekstu do 200% w ustawieniach przeglądarki, powiększ widok do 400% w przeglądarce na komputerze i wykonaj najważniejsze zadania. Szukaj uciętego tekstu, nachodzących na siebie elementów i przewijania w poziomie. Audyt dostępności pozwala udokumentować problemy i sposoby ich usunięcia.
Następny krok
Wypróbuj przykład A closer look, a potem otwórz własną stronę z tekstem powiększonym do 200%. Jeśli informacje znikają albo trzeba przewijać w poziomie, zacznij od kontrastu, elastycznych kontenerów i dopasowania do ekranu.
Źródła
- WHO Regional Office for Europe. „Vision and hearing loss” fact sheet, 30 stycznia 2023 r. https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/vision-and-hearing-loss
- WHO Regional Office for Europe. „Eye and vision care” questions and answers, 7 czerwca 2023 r. https://www.who.int/europe/news-room/questions-and-answers/item/eye-and-vision-care
- European Blind Union. „Facts and figures.” https://euroblind.org/about-blindness-and-partial-sight/facts-and-figures
- IAPB Vision Atlas. „Western Europe: GBD Region snapshot” (model VLEG/GBD 2020), luty 2021 r. https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Western-Europe-Snapshot_24022021.pdf
- IAPB Vision Atlas. „Central Europe: GBD Region snapshot” (model VLEG/GBD 2020), luty 2021 r. https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Central-Europe-Snapshot_24022021.pdf
- Eurostat. European Health Interview Survey (EHIS wave 3) Methodological manual, wydanie poprawione z 2020 r., pytanie PL2. https://www.cso.ie/en/media/csoie/methods/irishhealthsurveyihs/EHIS_Wave_3_Methodological_Manual.pdf
- Eurostat. European health interview survey (hlth_det), metadane referencyjne. https://ec.europa.eu/eurostat/cache/metadata/en/hlth_det_esms.htm
- Eurostat. Functional limitations by sex, age and educational attainment level (hlth_ehis_pl1e), 2019 r., problem zdrowotny „Seeing”. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_ehis_pl1e/default/table
- W3C. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 oraz Understanding SC 1.4.10 Reflow. https://www.w3.org/TR/WCAG22/ i https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/reflow.html
- Dyrektywa (UE) 2019/882 (Europejski akt o dostępności), art. 2 i 4 oraz załącznik I. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj/eng
- Komisja Europejska. „European Accessibility Act.” https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/disability/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030/european-accessibility-act_en
- W3C Web Accessibility Initiative. „Web Accessibility Laws & Policies: European Union.” https://www.w3.org/WAI/policies/european-union/



