Ако купувачот не може да стигне до копчето „Continue“ (Продолжи) со тастерот Tab, нема да купи ништо од вас, колку и да е убаво сè друго на страницата.
Накратко
Пристапност со тастатура значи дека до секој линк, копче и поле во формуларот може да се стигне и да се користи без глувче, по логичен редослед и со видлива ознака на фокусот. Според Евростат, во 2025 година 24,2% од жителите на ЕУ на возраст од 16 и повеќе години пријавиле попреченост (ограничување во секојдневните активности), што според наша пресметка се околу 92 милиони луѓе. Многумина од нив, меѓу кои слепите корисници на читачи на екран и лицата со моторна попреченост, се потпираат на тастатура или на уред што работи како тастатура. WCAG 2.2 го уредува ова во критериумите 2.1.1 Keyboard (тастатура), 2.4.3 Focus Order (редослед на фокусот), 2.4.7 Focus Visible (видлив фокус) и 2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) (фокусот не е покриен, минимум).
Кој се потпира на тастатурата?
„Корисниците на тастатура“ не се една група. Истиот начин на управување им служи на луѓе со сосема различни потреби:
- Слепи и слабовидни лица што користат читач на екран. Читачите на екран се управуваат со тастатура. Слепиот корисник не може да насочи глувче кон нешто што не го гледа, па низ страницата се движи со Tab, со стрелките и со кратенки.
- Лица со моторна попреченост. Тремор, артритис, мултиплекс склероза, церебрална парализа, мозочен удар или повреда од повторувачки движења (RSI) можат прецизното движење со глувчето да го направат болно или невозможно. Со тастатура доволно е да притиснете тастер, не мора да нишаните.
- Корисници на прекинувачи и на други уреди за внесување. Лицата со многу ограничено движење може да користат еден или два прекинувачи (switch), стапче што се држи со устата, следење на движењата на главата или управување со поглед. Повеќето од овие уреди праќаат сигнали како тастатура или се движат по истиот редослед на фокусот како тастатурата.
- Корисници на гласовна контрола. Програмите за гласовна контрола често се потпираат на истите пристапни имиња и на истите елементи што можат да добијат фокус како и навигацијата со тастатура.
- Искусни корисници и луѓе со привремени ограничувања. Програмерите, луѓето што внесуваат податоци и секој што има скршен зглоб или празна батерија во тачпедот исто така користат тастатура.
Затоа поддршката за тастатура е основа за толку многу други видови пристап: ако нешто не работи со тастатура, најчесто не работи ни со асистивна технологија.
На колку луѓе во Европа се однесува ова?
Официјална статистика за „корисниците што користат само тастатура“ во Европа не постои. Ниту Евростат ниту националните статистички заводи не прашуваат како луѓето работат со компјутер. Податоците, сепак, покажуваат колку луѓе живеат со попреченостите што најчесто водат до користење тастатура или прекинувач.
Податоци за целата ЕУ (најнови достапни):
- Во 2025 година 24,2% од жителите на ЕУ на возраст од 16 и повеќе години пријавиле попреченост (делумно или сериозно долготрајно ограничување во вообичаените активности), а 6,9% пријавиле сериозно ограничување. Извор: Евростат, EU-SILC 2025, самопроценка.
- Ако се пресмета врз населението на ЕУ на возраст од 16 и повеќе години на 1 јануари 2025 (381,6 милиони), тоа се околу 92 милиони луѓе со попреченост и 26 милиони со сериозна попреченост. Ова е наша пресметка врз податоците на Евростат, а не официјален податок на Евростат.
- Во 2025 година 2,5% од луѓето на возраст од 16 и повеќе години (околу 9,5 милиони според истата пресметка) пријавиле сериозни тешкотии со видот, а 19,7% умерени или сериозни тешкотии. Извор: Евростат, EU-SILC 2025.
- Според проценката на СЗО, во поширокиот Европски регион на СЗО околу 90 милиони луѓе имаат оштетен вид или се слепи.
- Тешкотиите растат со возраста: во 2025 година 65,3% од жителите на ЕУ на 65 и повеќе години пријавиле умерени или сериозни тешкотии во барем една основна активност (гледање, слушање, одење, памтење или концентрација, комуникација или грижа за себе), наспроти 28,2% кај луѓето на возраст од 16 до 64 години.
Податоци по држави, EU-SILC 2025 (лица на 16 и повеќе години, самопроценка):
| Држава | Попреченост (делумна или сериозна) | Сериозна попреченост | Сериозни тешкотии со видот |
|---|---|---|---|
| ЕУ-27 | 24,2% | 6,9% | 2,5% |
| Германија | 28,9% | 8,7% | 3,3% |
| Франција | 25,8% | 9,8% | 2,3% |
| Италија | 16,5% | 5,7% | 1,9% |
| Шпанија | 20,2% | 4,2% | 3,2% |
| Полска | 23,7% | 6,6% | 2,7% |
| Холандија | 32,5% | 4,5% | 1,4% |
| Белгија | 25,4% | 8,8% | 1,3% |
| Австрија | 30,5% | 8,2% | 1,8% |
| Шведска | 22,3% | 4,9% | 2,0% |
| Данска | 29,1% | 5,0% | 3,5% |
| Финска | 35,0% | 7,9% | 3,0% |
| Ирска | 20,6% | 5,2% | 1,6% |
| Португалија | 23,8% | 4,8% | 3,3% |
Извори: збирките податоци на Евростат hlth_silc_12 (попреченост) и ilc_hch19 (тешкотии со видот), 2025, преземени во ноември 2026. Ова се одговори од анкета, па разликите меѓу државите делумно зависат од тоа како луѓето ги разбираат прашањата, а не само од реалните разлики во здравјето.
Овие бројки не ви кажуваат колку од посетителите на вашата веб-страница користат тастатура. Покажуваат, сепак, дека групите што најмногу зависат од пристапот со тастатура не се маргинални: тие се значаен дел од секој европски пазар.
Како пречките за тастатурата изгледаат на вистинските веб-страници
Повеќето проблеми со тастатурата не се ништо егзотично. Произлегуваат од неколку чести грешки:
- Ознаката на фокусот е отстранета. Еден ред како
outline: noneво стиловите ја прави страницата „почиста“, а корисниците на тастатура остануваат да погодуваат каде се наоѓаат. - Фокусот скока од место на место. Распоредот изменет со CSS, позитивни вредности на
tabindexили содржина што се додава на крајот од страницата го праќаат фокусот од врвот на формуларот до подножјето и назад. - Прилагодените контроли не можат да добијат фокус. Тастерот Tab воопшто не го гледа „копчето“ направено од
divсо обработувач на клик. Истото важи и за прилагодените паѓачки менија, календарите за избор на датум и сликите што се менуваат во карусел. - Стапици за тастатурата. Фокусот влегува во некоја компонента, на пример вградена мапа, прозорец за разговор или модален прозорец, и не може да излезе.
- Фокус скриен зад фиксни елементи. Фиксното заглавие, лентата за колачиња или иконата за разговор го покриваат елементот што моментално е во фокус.
- Нема начин да се прескокне содржината што се повторува. Без линк за прескокнување или без соодветни ориентири, корисниците на секоја страница поминуваат со Tab низ истите 40 линкови во менито.
- Содржина што се појавува само со глувче. Менијата или подсказките што се отвораат само кога покажувачот ќе застане над нив (hover) никогаш не се отвораат со тастатура.
Во процесот на плаќање и само една од овие грешки е доволна за да пропадне купувањето. Посетителот нема да ви пријави грешка, едноставно ќе си замине.
Испробајте сами
Во бесплатниот пример за тастатура во нашиот Симулатор за пристапност, „Find your way“ („Најдете го патот“), замислете дека купувате билет за концерт на измислена веб-страница, без глувче, само со тастерот Tab. Задачата е да изберете вид на билет и количина, а потоа со Tab да стигнете до „Continue“.
Во непристапната верзија ознаката на фокусот едвај се гледа, а фокусот скока: од „Continue“ на видот на билетот, па на количината, така што до копчето стигнувате пред да изберете што купувате. Кога ќе изберете „Show the fix“ (Прикажи го решението), контролите следат логичен редослед (вид на билет, количина, па „Continue“), ознаката е јасна, а изборите остануваат зачувани. Меѓу двете верзии можете да се префрлате колку сакате. На екран на допир, копчето „Next focus“ (Следен фокус) ве води чекор по чекор по истиот пат.
Примерот прикажува една пречка во дизајнот. Не ја прикажува доживеаната реалност на некој конкретен човек, а начинот на кој луѓето користат тастатура и читач на екран многу се разликува од човек до човек.
Како да ја подобрите пристапноста со тастатура на веб-страницата
Користете го овој список како почетна точка. Во загради се критериумите за успешност од WCAG 2.2 што најчесто се засегнати.
До сè да може да се стигне и сè да може да се користи
- Користете ги стандардните HTML-елементи:
<a href>за линкови,<button>за дејства и вистински<input>,<select>и<textarea>за формулари. Тие стандардно добиваат фокус и реагираат на Enter и Space. (2.1.1 Keyboard (тастатура), ниво A) - Ако мора да изработите сопствена компонента, дајте ѝ
tabindex="0", соодветна улога и целосна поддршка за тастатура, според моделите во WAI-ARIA Authoring Practices. - Погрижете се корисникот секогаш да може да излезе од секоја компонента со Tab или Escape, вклучително и од модалните прозорци и вградената содржина. (2.1.2 No Keyboard Trap (без стапица за тастатурата), ниво A)
- Ако користите кратенки со еден тастер, овозможете корисниците да ги исклучат или да ги пренасочат на други тастери. (2.1.4 Character Key Shortcuts (кратенки со еден знак), ниво A)
Редоследот да биде логичен
- Редоследот во кодот нека биде ист како визуелниот и избегнувајте позитивни вредности на
tabindex. (2.4.3 Focus Order (редослед на фокусот), ниво A) - Кога ќе се отвори дијалог, префрлете го фокусот во него, а кога ќе се затвори, вратете го на контролата од која е отворен.
- Додајте линк „Skip to main content“ (Прескокни до главната содржина) и користете ориентири како
<header>,<nav>и<main>. (2.4.1 Bypass Blocks (прескокнување блокови), ниво A)
Фокусот да се гледа
- Никогаш не ја отстранувајте ознаката на фокусот без јасно видлива замена. Полна линија со добар контраст и мало растојание од елементот, поставена со
:focus-visible, се гледа на секоја позадина. (2.4.7 Focus Visible (видлив фокус), ниво AA) - Проверете дали фиксните заглавија, лентите за колачиња и виџетите за разговор никогаш целосно не го покриваат елементот во фокус. Каде што треба, додајте
scroll-padding. (2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) (фокусот не е покриен, минимум), ниво AA) - Ако сакате да одите чекор понатаму, ознаката на фокусот нека биде голема и со висок контраст. (2.4.13 Focus Appearance (изглед на фокусот), ниво AAA)
- Не предизвикувајте неочекувани промени, како праќање формулар или отворање нова страница, само затоа што некој елемент добил фокус. (3.2.1 On Focus (при фокус), ниво A)
Тестирајте
- Исклучете го глувчето и поминете ги трите најважни чекори на веб-страницата (на пример пребарување, додавање во кошничката и плаќање) со Tab, Shift+Tab, Enter, Space, стрелките и Escape.
- Потоа поминете еден од нив и со читач на екран, како NVDA или VoiceOver.
Автоматските алатки можат да откријат дел од овие проблеми, на пример елементи без име или позитивен tabindex, но редоследот и видливоста на фокусот мора да ги провери човек. Бесплатното скенирање со алатката за проверка на пристапноста на EaseAccess24 е брз прв чекор, а рачната ревизија на пристапноста ги проверува чекорите со тастатура што автоматските алатки ги пропуштаат. Ако допрва се запознавате со критериумите за успешност и нивоата на усогласеност, нашиот целосен водич за принципите, нивоата и стандардите на WCAG објаснува како се поврзани.
Што значи Европскиот акт за пристапност за пристапот со тастатура
Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA), односно Директивата (EU) 2019/882, важи за производите што се ставаат на пазарот и за услугите што им се даваат на потрошувачите по 28 јуни 2025 година. Опфатени се, меѓу другото, е-трговијата, банкарските услуги за потрошувачи, е-книгите, услугите за пристап до аудиовизуелни медиуми, електронските комуникации и делови од воздушниот, автобускиот, железничкиот и водениот патнички превоз, како што се веб-страниците и мобилните апликации.
Директивата не го спомнува тастерот Tab, но нејзините барања јасно водат кон пристапот со тастатура (цитатите подолу се наш превод):
- Услугите треба веб-страниците и мобилните апликации да ги направат пристапни „на доследен и соодветен начин, така што ќе бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни“ (Прилог I, дел III, точка (c)).
- Кога производот или услугата нуди визуелни начини на користење, треба „да обезбеди барем еден начин на користење за кој не е потребен вид“ (Прилог I, дел VII, точка (a), функционални критериуми за перформанси). Кај веб-страниците тоа обично е читач на екран со кој се управува преку тастатура.
- Кога се потребни рачни дејства, треба да постои „барем еден начин на користење што им овозможува на корисниците да го користат производот со алтернативни дејства за кои не е потребна фина моторика и манипулација, сила во рацете или истовремено ракување со повеќе од една контрола“ (Прилог I, дел VII, точка (g)).
Микропретпријатијата што даваат услуги (помалку од 10 вработени и годишен промет или вкупен биланс до 2 милиони евра) се изземени од барањата за пристапност на услугите. Надзорот и казните ги уредуваат националните закони со кои се пренесува директивата и тие се разликуваат од држава до држава. Во пракса, WCAG 2.2 ниво AA е најраспространетото мерило за тоа дали веб-страницата може да се користи, а критериумите за тастатура наведени погоре се меѓу првите што ги проверуваат тестерите.
Често поставувани прашања
Што е пристапност со тастатура?
Пристапност со тастатура значи дека сè што на страницата може да се направи со глувче може да се направи и само со тастатура, по предвидлив редослед и со видлива ознака каде е фокусот.
Кој ја користи веб-страницата без глувче?
Слепите и слабовидните лица што користат читачи на екран, лицата со моторна попреченост, на пример со тремор или артритис, корисниците на прекинувачи и на уреди што се управуваат со поглед, корисниците на гласовна контрола и многу искусни корисници. Многумина привремено преминуваат на тастатура и по повреда.
Кои критериуми од WCAG 2.2 се однесуваат на пристапот со тастатура?
Основните се 2.1.1 Keyboard (A), 2.1.2 No Keyboard Trap (A), 2.4.3 Focus Order (A), 2.4.7 Focus Visible (AA) и новиот во WCAG 2.2, 2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) (AA). Тесно поврзани се и 2.4.1 Bypass Blocks (A) и 2.1.4 Character Key Shortcuts (A).
Смее ли ознаката на фокусот да се отстрани ако е грда?
Само ако ја замените со стил за фокус што е барем толку видлив. Ако ја отстраните без замена, не го исполнувате 2.4.7 Focus Visible. Со :focus-visible можете да прикажете јасна ознака за корисниците на тастатура, а кликовите со глувче да изгледаат исто како досега.
Како брзо да ја проверам пристапноста со тастатура?
Тргнете го глувчето настрана и обидете се да го завршите најважниот процес на веб-страницата со Tab, Shift+Tab, Enter, Space, стрелките и Escape. Забележете го секое место каде што не гледате каде сте, не можете да стигнете до некоја контрола или ќе заглавите.
Проверете го плаќањето
Ако не сте сигурни како стои вашата веб-страница, почнете со бесплатната алатка за проверка на пристапноста на EaseAccess24, а потоа испробајте го примерот за тастатура во симулаторот заедно со тимот, за да видите зошто е важен редоследот на фокусот.
Извори
- Eurostat, Level of disability (activity limitation) by sex, age and income quintile (hlth_silc_12), EU-SILC 2025, лица на 16 и повеќе години: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_silc_12/default/table
- Eurostat, Persons reporting basic activity difficulty by sex, age, level of difficulty, type of basic action and risk of poverty threshold (ilc_hch19), EU-SILC 2025, лица на 16 и повеќе години: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_hch19/default/table
- Eurostat, Population on 1 January by age and sex (demo_pjan), 2025: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table
- WHO Regional Office for Europe, Vision and hearing loss, информативен лист (30 јануари 2023): https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/vision-and-hearing-loss
- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2: https://www.w3.org/TR/WCAG22/
- W3C, Understanding Success Criterion 2.4.3: Focus Order: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/focus-order.html
- Директива (EU) 2019/882 за барањата за пристапност на производите и услугите (Европски акт за пристапност): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- Европска комисија, European Accessibility Act: https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/disability/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030/european-accessibility-act_en
- EaseAccess24 Accessibility Simulator, Find your way (пристап со тастатура): https://simulator.easeaccess24.com/simulate/keyboard/



