Ситните копчиња и контролите што се потврдуваат со лизгање изгледаат уредно во дизајнот. Но за купувач со несигурна рака, задача од два допира може да се претвори во мачење.
Накратко
Моторна пристапност значи дека веб-страницата или апликацијата може да ја користат и луѓе што не можат да прават ситни, прецизни или подолги движења. Состојбите како есенцијалниот тремор, Паркинсоновата болест, артритисот и мултиплата склероза се чести во Европа: според една метаанализа, проценетата застапеност на есенцијалниот тремор во европските студии е 1,88%, а 16,3% од жителите на ЕУ на возраст од 15 и повеќе години изјавиле дека имаат артроза (Евростат, 2019). Најважните решенија според WCAG 2.2 се поголеми копчиња и линкови (2.5.8 Target Size (Minimum), 24 на 24 CSS-пиксели), начин да се изврши дејството со едно кликнување наместо со влечење (2.5.7 Dragging Movements) и целосна поддршка за тастатура (2.1.1 Keyboard).
На кого му пречат моторните бариери?
Моторната попреченост има многу облици. Може да биде трајна, прогресивна, променлива или привремена, а кај истиот човек може да се разликува од ден на ден. Ситните контроли и оние што бараат прецизност најчесто им создаваат тешкотии на:
- Луѓето со тремор, вклучително есенцијален тремор и Паркинсонова болест, кај кои рацете неволно се тресат кога посегнуваат по нешто или кога ги држат мирно.
- Луѓето со артритис, кај кои зглобовите може да бидат вкочанети или болни, па ситните движења со прстите и подолгото притискање им се тешки.
- Луѓето со мултиплата склероза, по мозочен удар, со церебрална парализа или мускулна дистрофија, кои може да имаат слабост, спастичност, замор или послаба координација.
- Луѓето со повреда од повторувачки движења (RSI) или со привремена повреда, на пример скршен рачен зглоб.
- Постарите лица, кај кои послабата сила и спретност на рацете се почести.
- Секој што е привремено ограничен од ситуацијата: држи телефон во една рака во трамвај што се движи, носи ракавици или држи дете.
Многумина од нив користат глувче или екран на допир на вообичаен начин, само помалку прецизно. Други користат тастатура, трекбол, посебни прекинувачи (switch), следење на движењето на главата или очите, или гласовна контрола.
Колку луѓе во Европа имаат моторна попреченост?
Не постои официјален податок колку луѓе во Европа имаат моторни тешкотии со рацете. Истражувањата во ЕУ прашуваат за одењето и за грижата за себе, но не и за користењето на рацете и прстите. Затоа подолу ги комбинираме податоците од истражувањата на Евростат со рецензирани проценки за одделни состојби. Кај секоја бројка е наведено на кое население се однесува, од која година е и како е добиена.
Проценки за одделни состојби:
- Есенцијален тремор: метаанализа од 2021 година на 42 популациски студии од 23 земји пресметала дека, во сите возрасти заедно, есенцијален тремор има 1,33% од населението. Во петте европски студии во кои е наведена просечната возраст, проценката е 1,88% (кај група со просечна возраст од околу 57 години). Кај лицата на 65 и повеќе години, збирната проценка е 5,79% (Louis и McCreary, 2021). Друга метаанализа од 2021 година, со поинаква методологија, дала пониска светска бројка од 0,32% (Song et al.), што покажува колку проценките зависат од тоа како се дефинира болеста.
- Паркинсонова болест: според СЗО, светските проценки за 2019 година покажале дека над 8,5 милиони луѓе во светот имаат Паркинсонова болест. Студијата EUROPARKINSON, заедничка анализа на пет истражувања меѓу населението во Франција, Италија, Холандија и Шпанија, со 14.636 учесници на 65 и повеќе години, утврдила дека, по корекција за возраста, болеста ја имаат 1,6 на 100 лица на 65 и повеќе години. Истражувањата се од 1990-тите, па денешните бројки веројатно се повисоки, бидејќи населението старее. Понов, проверен податок за цела Европа не најдовме.
- Мултиплата склероза: според Atlas of MS 2026, во светот 3,1 милиони луѓе живеат со мултиплата склероза (38 на 100.000), а најмногу ги има во Европа и во Северна и Јужна Америка. Меѓународната федерација за мултиплата склероза (MS International Federation) во 2020 година соопшти дека во Европа веќе повеќе од 1 милион луѓе живеат со оваа болест, врз основа на прелиминарните податоци од European MS Platform.
- Артритис и други ревматски и мускулно-скелетни болести: во Европското истражување за здравјето (EHIS) од 2019 година, 16,3% од жителите на ЕУ на 15 и повеќе години изјавиле дека имаат артроза (остеоартритис). EULAR, Европската алијанса на здруженијата за ревматологија, наведува дека приближно една четвртина од населението на ЕУ во некој период од животот има ревматска или мускулно-скелетна болест (RMD).
Пошироки податоци за ЕУ за одењето и грижата за себе (EU-SILC 2025, лица на 16 и повеќе години, според нивна изјава):
- 18,2% изјавиле дека имаат умерени или сериозни тешкотии при одење, а 5,7% сериозни тешкотии. Ако се пресмета врз населението на ЕУ на 16 и повеќе години на 1 јануари 2025 година (381,6 милиони), тоа се околу 69 милиони, односно 22 милиони луѓе (наша пресметка).
- 6,5% изјавиле дека имаат умерени или сериозни тешкотии во грижата за себе.
- Кај лицата на 75 и повеќе години, 57,7% имаат тешкотии при одење, а 26,0% во грижата за себе.
Тешкотиите при одење не се исто што и тешкотиите при користење глувче или екран на допир. Ги наведуваме затоа што тоа е најдобриот показател за физичко ограничување што постои за цела ЕУ и е споредлив меѓу земјите, и затоа што многу од истите состојби влијаат и на едното и на другото.
Податоци по земји:
| Земја | Тешкотии при одење, умерени или сериозни (2025) | Сериозни тешкотии при одење (2025) | Изјавена артроза (2019) |
|---|---|---|---|
| ЕУ-27 | 18,2% | 5,7% | 16,3% |
| Германија | 21,9% | 7,3% | 16,5% |
| Франција | 14,4% | 5,3% | 23,4% |
| Италија | 14,2% | 4,8% | 18,5% |
| Шпанија | 20,9% | 6,6% | 15,1% |
| Полска | 18,6% | 5,2% | 15,5% |
| Холандија | 16,0% | 4,8% | 16,1% |
| Белгија | 16,8% | 6,1% | 18,4% |
| Австрија | 17,3% | 5,2% | 14,2% |
| Шведска | 17,9% | 4,2% | 15,3% |
| Данска | 19,7% | 4,9% | 17,9% |
| Финска | 21,8% | 6,2% | 22,9% |
| Португалија | 14,2% | 6,0% | 23,8% |
Извори: тешкотиите при одење од Евростат ilc_hch19 (EU-SILC 2025, возраст 16+); артрозата од Евростат hlth_ehis_cd1e (Европско истражување за здравјето 2019, возраст 15+). Сите податоци се засноваат на изјави на испитаниците; разликите меѓу земјите делумно произлегуваат од формулацијата на прашањата и од тоа како луѓето ги разбрале.
Каде се кријат моторните бариери на веб-страниците и во апликациите
- Ситни, збиени копчиња. Копчињата за количина, за затворање, полињата за штиклирање и линковите за страниците се широки само неколку пиксели и се залепени едно до друго. Доволно е раката малку да затрепери и се притиска погрешното копче.
- Дејства што може да се извршат само со влечење. Потврда со лизгање, лизгачи за опсег на цена, прикачување или подредување со влечење и пуштање, и каруселите што реагираат само на повлекување со прст.
- Сложени движења. Штипнување, движења со повеќе прсти или по одредена патека, без едноставна алтернатива.
- Дејства што се извршуваат веднаш при допир. Ако дејството се изврши штом прстот ќе го допре екранот, нема можност прстот да се тргне при погрешен допир.
- Временски притисок. Краткото време до истекување на сесијата, каруселите што сами се менуваат и менијата што брзо се затвораат ги казнуваат побавните, внимателни движења.
- Менија што зависат од застанување со покажувачот (hover). Менија што се затвораат штом покажувачот малку ќе излезе од нив.
- Контроли што не работат со тастатура, со што се исклучени корисниците на тастатура и на прекинувачи.
Испробајте сами
Во нашиот бесплатен пример за моторика во Симулаторот за пристапност, „Within reach“, купувате билети за измислен концерт. Задачата е да изберете 2 билети и да потврдите.
Во непристапната верзија, копчињата минус и плус се ситни и се на само 2 пиксели едно од друго, а купувањето се потврдува со лизгање, без можност тоа да се направи со тастатура или со еден допир. Илустративен тремор го поместува секој допир неколку пиксели настрана од целта. Кога ќе изберете „Show the fix“, треморот останува потполно ист, но копчињата стануваат големи и добро раздвоени, а наместо лизгањето се појавува обично копче „Confirm“. Избраниот број билети се пренесува и може да се префрлате меѓу двете верзии и да ги споредите.
Треморот е илустрација, а не медицински модел. Моторната попреченост има многу облици, а овој пример прикажува само една пречка во дизајнот.
Како да ја подобрите моторната пристапност на веб-страницата
Во загради се наведени критериумите за успешност од WCAG 2.2 што најчесто се засегнати.
Направете ги копчињата доволно големи
- Сè на што се кликнува или допира треба да биде најмалку 24 на 24 CSS-пиксели, или помалите елементи треба да имаат доволно простор околу себе, така што круг од 24 пиксели со центар во секој од нив да не се преклопува со друг елемент. (2.5.8 Target Size (Minimum) – големина на целта за клик/допир (минимум), ниво AA)
- За главните дејства и за сè на мобилен телефон, целете кон 44 на 44 CSS-пиксели. (2.5.5 Target Size (Enhanced) – големина на целта за клик/допир (подобрено ниво), ниво AAA)
- Нека може да се кликне на целиот ред, картичка или ознака, а не само на мала икона. Поврзете го секое поле за штиклирање и секое радио-копче со неговата ознака, за да може да се кликне и на ознаката.
Не потпирајте се само на влечење и сложени движења
- За секое дејство со влечење понудете начин тоа да се направи и со едно кликнување: копчиња плус и минус покрај лизгачот, копчиња „Нагоре/Надолу“ за подредување или обично копче наместо потврда со лизгање. (2.5.7 Dragging Movements – движења со влечење, ниво AA)
- Секое движење со повеќе прсти или по патека (штипнување, шеми на повлекување) нека може да се изврши и со еден допир или клик. (2.5.1 Pointer Gestures – движења со покажувачот, ниво A)
- Дејството нека се изврши кога прстот или копчето на глувчето ќе се отпушти, а не при самиот допир, за да може човек да го тргне прстот ако притиснал случајно. (2.5.2 Pointer Cancellation – откажување на дејството со покажувачот, ниво A)
- Ако нешто се активира со тресење или навалување на уредот, понудете и копче за истото и можност таа функција да се исклучи. (2.5.4 Motion Actuation – активирање со движење на уредот, ниво A)
Поддржете и други начини на управување и оставете доволно време
- Секоја контрола нека работи со тастатура. Со тоа ги поддржувате и прекинувачите и многу алатки за гласовна контрола и следење на главата. (2.1.1 Keyboard – тастатура, ниво A)
- Избегнувајте кратки временски ограничувања или овозможете корисниците да ги исклучат, прилагодат или продолжат. (2.2.1 Timing Adjustable – прилагодливо време, ниво A)
- При купување и при испраќање други важни податоци овозможете корисникот да ги прегледа податоците, да ги потврди или да се откаже пред дејството да стане конечно. (3.3.4 Error Prevention (Legal, Financial, Data) – спречување грешки (правни, финансиски, податоци), ниво AA)
Тестирајте
- Поминете ги најважните чекори (пребарување, нарачка, плаќање) на вистински телефон, само со раката што не ја користите вообичаено или со зглобот на прстот, а потоа само со тастатура.
Автоматските алатки може да измерат дел од големините на копчињата, но не може да проценат дали влечењето има вистинска алтернатива. Бесплатното скенирање со алатката за проверка на пристапноста на EaseAccess24 е добар почеток, а ревизијата на пристапноста ги тестира движењата и копчињата на вистински уреди. Ако сакате да видите какво место имаат овие критериуми во WCAG како целина, прочитајте го нашиот целосен водич за принципите, нивоата и стандардите на WCAG.
Што значи Европскиот акт за пристапност за моторната пристапност
Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA; Директива (EU) 2019/882) се однесува на производите ставени на пазарот и на услугите за потрошувачи по 28 јуни 2025 година. Меѓу опфатените услуги се е-трговијата, банкарските услуги за потрошувачи, е-книгите, електронските комуникации, услугите што овозможуваат пристап до аудиовизуелни медиуми и делови од патничкиот превоз со авион, автобус, воз и брод.
Неколку барања од Прилогот I директно се однесуваат на моторниот пристап (официјален македонски превод на Директивата не постои; цитатите се наш превод од англискиот текст):
- Користење со ограничена моторика или сила: „Кога производот или услугата бара рачни дејства, треба да обезбеди најмалку еден начин на работа што им овозможува на корисниците да го користат производот преку алтернативни дејства за кои не се потребни фина моторика и ракување, сила во рацете или истовремено ракување со повеќе од една контрола.“ (Прилог I, дел VII, точка (g), функционален критериум за перформанси)
- Производите со рачни контроли треба да „овозможат последователно управување и алтернативи на фината моторика, при што нема да биде потребно истовремено управување со повеќе контроли за ракување“ (Прилог I, дел I, точка 2(h)).
- Веб-страниците и апликациите на опфатените услуги треба да бидат пристапни „на доследен и соодветен начин, така што ќе бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни“ (Прилог I, дел III, точка (c)).
Потврда со лизгање без алтернатива или страница за плаќање со ситни, збиени копчиња тешко се усогласуваат со овие барања. Микропретпријатијата што даваат услуги (помалку од 10 вработени и годишен промет или вкупен биланс до 2 милиони евра) се изземени од барањата за услугите, а спроведувањето го уредува националниот закон на секоја земја. Во пракса повеќето тимови се водат според WCAG 2.2, ниво AA, што ги вклучува критериумите 2.5.7 и 2.5.8.
Често поставувани прашања
Колкава е најмалата дозволена големина на копчињата според WCAG 2.2?
Критериумот за успешност 2.5.8 Target Size (Minimum), ниво AA, бара елементите на кои се кликнува или допира да бидат најмалку 24 на 24 CSS-пиксели, освен ако околу помалите има доволно простор или важи некој од наведените исклучоци (на пример, линкови во реченица). Построгиот критериум 2.5.5 бара 44 на 44 CSS-пиксели.
Значи ли тоа дека лизгачите и влечењето со пуштање се забранети?
Не, дозволени се, под услов истото да може да се направи и со едно кликнување, без влечење, на пример со копчиња или со поле за внесување текст. Токму тоа го бара 2.5.7 Dragging Movements.
Колку е чест треморот во Европа?
Според една метаанализа од 2021 година, проценетата застапеност на есенцијалниот тремор во пет европски студии е 1,88% (кај група со просечна возраст од околу 57 години), а кај лицата на 65 и повеќе години, во сите вклучени студии, 5,79%. Треморот е и чест симптом на Паркинсоновата болест, а може да се јави и кај мултиплата склероза.
Дали навигацијата со тастатура им помага на луѓето со моторна попреченост?
Да. Многу луѓе што не можат прецизно да ракуваат со глувче користат тастатура, прекинувачи, гласовна контрола или следење на главата, а повеќето од овие алатки работат само ако страницата може да се користи со тастатура (2.1.1 Keyboard).
Копчињата нека бидат на дофат
Испробајте го примерот за моторика во симулаторот на својот телефон, а потоа проверете ги своите страници со бесплатната алатка за проверка на пристапноста на EaseAccess24.
Извори
- Louis ED, McCreary M. How Common is Essential Tremor? Update on the Worldwide Prevalence of Essential Tremor. Tremor and Other Hyperkinetic Movements, 2021: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8269764/
- Song P, Zhang Y, Zha M, et al. The global prevalence of essential tremor, with emphasis on age and sex: a meta-analysis. Journal of Global Health, 2021: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8035980/
- СЗО, информативен лист Parkinson disease (9 август 2023): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/parkinson-disease
- de Rijk MC, Tzourio C, Breteler MM, et al. Prevalence of parkinsonism and Parkinson's disease in Europe: the EUROPARKINSON Collaborative Study. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry, 1997: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9010393/
- MS International Federation, Atlas of MS 2026: 3.1 million people living with MS worldwide (септември 2026): https://www.msif.org/wp-content/uploads/2026/09/Atlas-Epidemiology-report-text-core-data-2026-FINAL.pdf
- MS International Federation, Increase in MS prevalence in Europe (2020): https://www.msif.org/news/2020/06/24/increase-in-ms-prevalence-in-Europe/
- Евростат, Persons reporting a chronic disease, by disease, sex, age and educational attainment level (hlth_ehis_cd1e), EHIS 2019: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_ehis_cd1e/default/table
- EULAR, About EULAR advocacy: https://www.eular.org/about-eular-advocacy
- Евростат, Persons reporting basic activity difficulty by sex, age, level of difficulty, type of basic action and risk of poverty threshold (ilc_hch19), EU-SILC 2025, лица на 16+ години: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_hch19/default/table
- Евростат, Population on 1 January by age and sex (demo_pjan), 2025: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table
- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2: https://www.w3.org/TR/WCAG22/
- W3C, Understanding Success Criterion 2.5.7: Dragging Movements: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/dragging-movements.html
- Directive (EU) 2019/882 on the accessibility requirements for products and services (European Accessibility Act): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- EaseAccess24 Accessibility Simulator, Within reach (motor and tremor): https://simulator.easeaccess24.com/simulate/motor/



