Piepkleine knoppen en schuifregelaars om te bevestigen zien er strak uit in een ontwerpbestand. Maar voor een klant met een onvaste hand kan een taak van twee tikken al snel een gevecht met het scherm worden.
In het kort
Motorische toegankelijkheid betekent dat mensen uw website of app kunnen gebruiken, ook als ze geen kleine, precieze of langdurige bewegingen kunnen maken. Aandoeningen als essentiële tremor, de ziekte van Parkinson, artritis en multiple sclerose komen in Europa veel voor: volgens een meta-analyse komt essentiële tremor in Europese studies voor bij 1,88% van de mensen, en 16,3% van de mensen van 15 jaar en ouder in de EU meldde artrose (Eurostat, 2019). De belangrijkste oplossingen uit WCAG 2.2 zijn een groter aanwijsgebied (2.5.8 Grootte van het aanwijsgebied (minimum): 24 bij 24 CSS-pixels), een alternatief voor slepen met één aanwijzer (2.5.7 Sleepbewegingen) en volledige toetsenbordbediening (2.1.1 Toetsenbord).
Wie heeft last van motorische drempels?
Motorische beperkingen zijn heel divers. Ze kunnen blijvend, progressief, wisselend of tijdelijk zijn, en ze verschillen per persoon en van dag tot dag. Groepen die het vaakst moeite hebben met kleine of precieze bedieningselementen:
- Mensen met een tremor, onder wie mensen met essentiële tremor of de ziekte van Parkinson, bij wie de handen onwillekeurig trillen als ze ergens naar reiken of stil proberen te houden.
- Mensen met artritis of artrose, bij wie de gewrichten stijf of pijnlijk kunnen zijn, waardoor fijne vingerbewegingen en lang ingedrukt houden lastig zijn.
- Mensen met multiple sclerose, na een beroerte, met cerebrale parese of met een spierziekte, die te maken kunnen hebben met krachtverlies, spasticiteit, vermoeidheid of minder coördinatie.
- Mensen met RSI of een tijdelijke blessure, zoals een gebroken pols.
- Ouderen, bij wie minder handvaardigheid en kracht vaker voorkomen.
- Iedereen in een tijdelijk lastige situatie: met één hand een telefoon bedienen in een rijdende tram, handschoenen dragen of een kind vasthouden.
Veel mensen in deze groepen gebruiken een muis of touchscreen op de gewone manier, alleen minder precies. Anderen gebruiken een toetsenbord, een trackball, schakelaars, hoofd- of oogbesturing of spraakbesturing.
Hoeveel mensen in Europa hebben een motorische beperking?
Er bestaat geen officiële telling van het aantal mensen in Europa met een motorische beperking van de handen of armen. EU-enquêtes vragen naar lopen en zelfzorg, maar niet naar het gebruik van handen en vingers. Daarom combineren de cijfers hieronder enquêtegegevens van Eurostat met wetenschappelijke schattingen voor specifieke aandoeningen. Bij elk cijfer staan de populatie, het jaar en de methode.
Schattingen per aandoening:
- Essentiële tremor: een meta-analyse uit 2021 van 42 bevolkingsstudies uit 23 landen schatte dat de aandoening over alle leeftijden samen voorkomt bij 1,33% van de mensen. In de vijf Europese studies die een gemiddelde leeftijd vermeldden, lag de schatting op 1,88% (bij een groep met een gemiddelde leeftijd van ongeveer 57 jaar). Bij 65-plussers kwam de aandoening voor bij 5,79% (Louis en McCreary, 2021). Een andere meta-analyse uit 2021, met een andere methode, kwam wereldwijd op een lager cijfer van 0,32% (Song e.a.). Dat laat zien hoe sterk de schattingen afhangen van de gebruikte definitie.
- Ziekte van Parkinson: volgens de WHO hadden wereldwijd in 2019 ruim 8,5 miljoen mensen de ziekte van Parkinson. De EUROPARKINSON-studie, een gezamenlijke analyse van vijf bevolkingsonderzoeken in Frankrijk, Italië, Nederland en Spanje met 14.636 deelnemers van 65 jaar en ouder, vond een voor leeftijd gecorrigeerde prevalentie van 1,6 per 100 65-plussers. Die onderzoeken dateren uit de jaren negentig, dus door de vergrijzing liggen de huidige cijfers waarschijnlijk hoger. Een recente, gecontroleerde telling voor heel Europa hebben we niet kunnen vinden.
- Multiple sclerose: de Atlas of MS 2026 schat dat wereldwijd 3,1 miljoen mensen met MS leven (38 per 100.000), met de hoogste prevalentie in Europa en Noord- en Zuid-Amerika. De MS International Federation meldde in 2020, op basis van voorlopige cijfers van het European MS Platform, dat er in Europa inmiddels meer dan 1 miljoen mensen met MS leven.
- Artrose en andere reumatische aandoeningen en aandoeningen van het bewegingsapparaat: in de Europese gezondheidsenquête van 2019 meldde 16,3% van de mensen van 15 jaar en ouder in de EU artrose. EULAR, de Europese alliantie van verenigingen voor reumatologie, stelt dat ongeveer een kwart van de EU-bevolking ooit in het leven een reumatische aandoening of een aandoening van het bewegingsapparaat krijgt.
Bredere EU-cijfers over mobiliteit en zelfzorg (EU-SILC 2025, mensen van 16 jaar en ouder, zelfrapportage):
- 18,2% had matige of ernstige moeite met lopen, en 5,7% ernstige moeite. Omgerekend naar de EU-bevolking van 16 jaar en ouder op 1 januari 2025 (381,6 miljoen) zijn dat ongeveer 69 miljoen en 22 miljoen mensen (onze berekening).
- 6,5% had matige of ernstige moeite met zelfzorg.
- Bij 75-plussers had 57,7% moeite met lopen en 26,0% moeite met zelfzorg.
Moeite met lopen is niet hetzelfde als moeite met het bedienen van een muis of touchscreen. We nemen het toch op, omdat het de beste maatstaf voor lichamelijke beperkingen is die voor de hele EU bestaat en tussen landen vergelijkbaar is, en omdat veel aandoeningen allebei beïnvloeden.
Cijfers per land:
| Land | Matige of ernstige moeite met lopen (2025) | Ernstige moeite met lopen (2025) | Artrose gemeld (2019) |
|---|---|---|---|
| EU-27 | 18,2% | 5,7% | 16,3% |
| Duitsland | 21,9% | 7,3% | 16,5% |
| Frankrijk | 14,4% | 5,3% | 23,4% |
| Italië | 14,2% | 4,8% | 18,5% |
| Spanje | 20,9% | 6,6% | 15,1% |
| Polen | 18,6% | 5,2% | 15,5% |
| Nederland | 16,0% | 4,8% | 16,1% |
| België | 16,8% | 6,1% | 18,4% |
| Oostenrijk | 17,3% | 5,2% | 14,2% |
| Zweden | 17,9% | 4,2% | 15,3% |
| Denemarken | 19,7% | 4,9% | 17,9% |
| Finland | 21,8% | 6,2% | 22,9% |
| Portugal | 14,2% | 6,0% | 23,8% |
Bronnen: moeite met lopen uit Eurostat ilc_hch19 (EU-SILC 2025, 16+); artrose uit Eurostat hlth_ehis_cd1e (European Health Interview Survey 2019, 15+). Alle cijfers zijn gebaseerd op zelfrapportage; verschillen tussen landen hangen deels samen met de formulering en interpretatie van de vragen.
Hoe motorische drempels zich voordoen op websites en in apps
- Kleine aanwijsgebieden dicht op elkaar. Plus- en minknoppen voor aantallen, sluitknoppen, selectievakjes en paginanummers van maar een paar pixels breed, vlak naast elkaar. Bij een lichte tremor raakt u net de verkeerde.
- Interacties die alleen met slepen werken. Schuiven om te bevestigen, schuifregelaars voor een prijsbereik, uploaden of herordenen met slepen en neerzetten, en carrousels die alleen op vegen reageren.
- Complexe gebaren. Knijpen, gebaren met meerdere vingers of gebaren die een bepaalde route volgen, zonder eenvoudig alternatief.
- Acties die starten bij aanraking. Gaat een actie af zodra een vinger het scherm raakt, dan is er geen kans meer om bij een verkeerde tik weg te schuiven.
- Tijdsdruk. Korte time-outs, carrousels die vanzelf doorschuiven en menu's die snel sluiten, straffen langzame, weloverwogen bewegingen af.
- Menu's die afhangen van hover. Menu's die dichtklappen zodra de aanwijzer een klein stukje wegschuift.
- Bedieningselementen die niet met het toetsenbord werken, waardoor gebruikers van schakelaars en toetsenbord buitengesloten worden.
Probeer het zelf
In ons gratis motorische voorbeeld in de Accessibility Simulator, “Within reach”, boekt u tickets voor een fictief concert. De opdracht: kies 2 tickets en bevestig de bestelling.
In de ontoegankelijke versie zijn de min- en plusknoppen piepklein en staan ze maar 2 pixels uit elkaar, en voor het boeken moet u een schuifregelaar verslepen, zonder alternatief met het toetsenbord of met één tik. Een gesimuleerde tremor laat elke tik een paar pixels naast het doel belanden. Kiest u “Show the fix” (toon de oplossing), dan blijft de tremor precies hetzelfde, maar worden de knoppen groot en staan ze ruim uit elkaar, en maakt het schuiven plaats voor een gewone knop “Confirm” (bevestigen). Het gekozen aantal blijft bewaard, en u kunt tussen de versies wisselen om ze te vergelijken.
De tremor is een illustratie, geen medisch model. Motorische beperkingen verschillen sterk, en dit voorbeeld laat één ontwerpdrempel zien.
Zo maakt u uw website motorisch toegankelijk
Tussen haakjes staan de succescriteria van WCAG 2.2 die er het vaakst bij betrokken zijn.
Maak aanwijsgebieden groot genoeg
- Maak het aanwijsgebied (het vlak waarop u klikt of tikt) minstens 24 bij 24 CSS-pixels, of zorg dat kleinere aanwijsgebieden zoveel ruimte om zich heen hebben dat een cirkel van 24 pixels rond het midden van elk gebied geen ander aanwijsgebied overlapt. (2.5.8 Grootte van het aanwijsgebied (minimum), niveau AA)
- Mik voor de belangrijkste acties en voor alles op mobiel op 44 bij 44 CSS-pixels. (2.5.5 Grootte van het aanwijsgebied (uitgebreid), niveau AAA)
- Maak de hele rij, kaart of het hele label klikbaar, niet alleen een klein icoontje. Koppel elk selectievakje en elk keuzerondje aan het bijbehorende label, zodat het label bij het aanwijsgebied hoort.
Vermijd interacties die alleen met slepen of complexe gebaren werken
- Bied voor elke sleepactie een alternatief met één aanwijzer, zoals plus- en minknoppen naast een schuifregelaar, knoppen “Omhoog” en “Omlaag” om te herordenen, of een gewone knop in plaats van schuiven om te bevestigen. (2.5.7 Sleepbewegingen, niveau AA)
- Zorg dat elk gebaar met meerdere aanrakingspunten of een vaste route (knijpen, veegpatronen) ook met één tik of klik werkt. (2.5.1 Aanwijzergebaren, niveau A)
- Laat acties starten bij het loslaten (de “up”-gebeurtenis), niet bij aanraking, zodat mensen bij een onbedoelde aanraking nog kunnen wegschuiven. (2.5.2 Aanwijzerannulering, niveau A)
- Gebeurt er iets als het apparaat wordt geschud of gekanteld? Bied dan een alternatief met een knop en een manier om activering door beweging uit te zetten. (2.5.4 Bewegingsactivering, niveau A)
Ondersteun andere invoermethoden en geef mensen de tijd
- Zorg dat elk bedieningselement met het toetsenbord werkt; daarmee ondersteunt u ook schakelaars en veel tools voor spraak- en hoofdbesturing. (2.1.1 Toetsenbord, niveau A)
- Vermijd krappe tijdslimieten, of laat gebruikers ze uitschakelen, aanpassen of verlengen. (2.2.1 Timing aanpasbaar, niveau A)
- Laat gebruikers bij aankopen en andere belangrijke formulieren alles controleren, bevestigen of ongedaan maken voordat de actie definitief is. (3.3.4 Foutpreventie (wettelijk, financieel, gegevens), niveau AA)
Test het
- Doorloop uw belangrijkste klantroutes op een echte telefoon, met alleen uw niet-dominante hand of een knokkel, en daarna met alleen het toetsenbord.
Geautomatiseerde tools kunnen sommige aanwijsgebieden meten, maar niet beoordelen of een sleepactie een echt alternatief heeft. Een gratis scan met de toegankelijkheidschecker van EaseAccess24 is een goed begin; een toegankelijkheidsaudit test gebaren en aanwijsgebieden op echte apparaten. Wilt u begrijpen hoe deze criteria in het geheel van WCAG passen? Lees dan WCAG uitgelegd: principes, niveaus en normen.
Wat de European Accessibility Act betekent voor motorische toegankelijkheid
De European Accessibility Act (Richtlijn (EU) 2019/882) geldt voor producten die na 28 juni 2025 in de handel worden gebracht en voor diensten die vanaf dan aan consumenten worden verleend. Onder de diensten vallen e-commerce, bankdiensten voor consumenten, e-books, elektronische communicatie, diensten die toegang geven tot audiovisuele media en onderdelen van personenvervoer door de lucht, per bus, per spoor en over water.
Verschillende eisen in bijlage I gaan rechtstreeks over motorische toegang:
- Gebruik met beperkte manueel-motorische vaardigheden of kracht (functioneleprestatie-eisen, bijlage I, afdeling VII, onder g)): “bij producten of diensten die manuele handelingen vereisen, is minstens één bedieningswijze beschikbaar waarmee gebruikers het product kunnen gebruiken door middel van alternatieve handelingen die geen fijne motoriek en manuele vaardigheden of gelijktijdige bediening van meer dan één besturingselement vereisen”.
- Producten met handmatige bediening (bijlage I, afdeling I, punt 2, onder h)): “bij een product met manuele bediening en controle zijn er alternatieven voor sequentiële controle en alternatieven voor fijnmotorische controle voorhanden, waarbij wordt vermeden dat voor het gebruik simultane controle nodig is”.
- Websites en apps van diensten die onder de richtlijn vallen (bijlage I, afdeling III, onder c)): “websites, inclusief de daaraan gerelateerde onlinetoepassingen, en diensten op mobiele apparatuur, inclusief mobiele toepassingen, worden toegankelijk gemaakt op een consistente en geschikte manier, door ze waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust te maken”.
Een schuifregelaar om te bevestigen zonder alternatief, of een afrekenpagina vol piepkleine knoppen die dicht op elkaar staan, is moeilijk te rijmen met deze eisen. Micro-ondernemingen die diensten verlenen (minder dan 10 werknemers en een jaaromzet of balanstotaal van ten hoogste € 2 miljoen), zijn vrijgesteld van de eisen voor diensten, en de handhaving is per land in de nationale wet geregeld. WCAG 2.2 niveau AA, waar 2.5.7 en 2.5.8 onder vallen, is de praktische maatstaf die de meeste teams gebruiken.
Veelgestelde vragen
Wat is de minimale grootte van een aanwijsgebied in WCAG 2.2?
Succescriterium 2.5.8 Grootte van het aanwijsgebied (minimum), niveau AA, vraagt om aanwijsgebieden van minstens 24 bij 24 CSS-pixels, tenzij kleinere aanwijsgebieden genoeg ruimte om zich heen hebben of een andere genoemde uitzondering geldt (bijvoorbeeld links in een lopende zin). Het uitgebreide criterium 2.5.5 vraagt om 44 bij 44 CSS-pixels.
Zijn schuifregelaars en slepen en neerzetten dan niet toegestaan?
Ze zijn toegestaan, zolang hetzelfde ook kan met één aanwijzer zonder te slepen, bijvoorbeeld met knoppen of een tekstveld. Dat is wat 2.5.7 Sleepbewegingen vraagt.
Hoe vaak komt tremor voor in Europa?
Volgens een meta-analyse uit 2021 komt essentiële tremor in vijf Europese studies voor bij 1,88% van de mensen (bij een groep met een gemiddelde leeftijd van ongeveer 57 jaar), en in alle meegenomen studies samen bij 5,79% van de 65-plussers. Tremor is ook een veelvoorkomend symptoom van de ziekte van Parkinson en kan voorkomen bij multiple sclerose.
Helpt toetsenbordtoegankelijkheid mensen met een motorische beperking?
Ja. Veel mensen die een muis niet precies kunnen bedienen, gebruiken een toetsenbord, schakelaars, spraakbesturing of hoofdbesturing, en de meeste van die hulpmiddelen werken alleen als de pagina met het toetsenbord te bedienen is (2.1.1 Toetsenbord).
Zorg dat uw knoppen binnen bereik liggen
Probeer het motorische voorbeeld in de simulator op uw telefoon, en test daarna uw eigen pagina's met de gratis toegankelijkheidschecker van EaseAccess24.
Bronnen
- Louis ED, McCreary M. How Common is Essential Tremor? Update on the Worldwide Prevalence of Essential Tremor. Tremor and Other Hyperkinetic Movements, 2021: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8269764/
- Song P, Zhang Y, Zha M, et al. The global prevalence of essential tremor, with emphasis on age and sex: a meta-analysis. Journal of Global Health, 2021: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8035980/
- WHO, factsheet Parkinson disease (9 augustus 2023): https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/parkinson-disease
- de Rijk MC, Tzourio C, Breteler MM, et al. Prevalence of parkinsonism and Parkinson's disease in Europe: the EUROPARKINSON Collaborative Study. Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry, 1997: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9010393/
- MS International Federation, Atlas of MS 2026: 3.1 million people living with MS worldwide (september 2026): https://www.msif.org/wp-content/uploads/2026/09/Atlas-Epidemiology-report-text-core-data-2026-FINAL.pdf
- MS International Federation, Increase in MS prevalence in Europe (2020): https://www.msif.org/news/2020/06/24/increase-in-ms-prevalence-in-Europe/
- Eurostat, Persons reporting a chronic disease, by disease, sex, age and educational attainment level (hlth_ehis_cd1e), EHIS 2019: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_ehis_cd1e/default/table
- EULAR, About EULAR advocacy: https://www.eular.org/about-eular-advocacy
- Eurostat, Persons reporting basic activity difficulty by sex, age, level of difficulty, type of basic action and risk of poverty threshold (ilc_hch19), EU-SILC 2025, mensen van 16+: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_hch19/default/table
- Eurostat, Population on 1 January by age and sex (demo_pjan), 2025: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table
- W3C, Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2: https://www.w3.org/TR/WCAG22/
- W3C, Understanding Success Criterion 2.5.7: Dragging Movements: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/dragging-movements.html
- Richtlijn (EU) 2019/882 betreffende de toegankelijkheidsvoorschriften voor producten en diensten (European Accessibility Act): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- EaseAccess24 Accessibility Simulator, Within reach (motoriek en tremor): https://simulator.easeaccess24.com/simulate/motor/



