Skip to main contentOpen accessibility widget
Disability

Далтонизам во Европа: статистика и решенија за веб-дизајнот

Колку е чест далтонизмот во Европа и како бојата да не биде единствен знак

Author avatar

Kiril Petrovski

Author

Распоред на седишта за концерт во кој слободните и распродадените седишта се во иста матна златна боја, до верзија со ознаките „Слободно“ и „Распродадено“

Околу 8% од мажите од европско потекло не можат сигурно да разликуваат одредени нијанси на црвената и зелената. Ако на веб-страницата „слободно“ е означено со зелено, а „распродадено“ со црвено, дел од купувачите едноставно нема да ја разберат пораката.

Накратко

Според големите истражувања на населението, црвено-зелен далтонизам има околу 8% од мажите и околу 0,4% од жените од европско потекло. Ако се пресмета врз населението на ЕУ во 2025 година, тоа се околу 18 милиони луѓе, иако официјален податок за целата ЕУ не постои. Најчестата пречка на веб-страниците се информациите што се прикажани само со боја: точки за статус, црвени рамки околу полињата со грешка, обоени линии во графиконите и линкови што се разликуваат од текстот само по бојата. Решението е едноставно, а WCAG 2.2 го бара во критериумот за успешност 1.4.1 Use of Color (употреба на боја): покрај бојата, секогаш додадете текст, икона, шара или облик.

Колку луѓе во Европа имаат далтонизам?

„Далтонизам“ е зборот што секојдневно го користиме за нарушеното распознавање на боите. Повеќето лица со далтонизам гледаат бои, но некои парови бои им изгледаат исто. Убедливо најчести се наследните црвено-зелени облици. Се пренесуваат преку X-хромозомот, па затоа многу почесто се јавуваат кај мажите отколку кај жените.

Ниту Евростат, ниту Европското истражување за здравјето (EHIS) немаат показател за распознавањето на боите. Најсигурните европски податоци доаѓаат од големи студии со скрининг, најчесто направени со таблиците на Ишихара, и од прегледните трудови што ги обединуваат. Основна референца е прегледот на Џенифер Бирч (Jennifer Birch) од 2012 година, објавен во Journal of the Optical Society of America A. Таа заклучува дека „големите случајни истражувања на населението покажуваат дека нарушувањето кај белците во Европа е застапено кај околу 8% од мажите и околу 0,4% од жените“ (наш превод) [1].

Европските студии во тој преглед даваат речиси исти резултати:

ЗемјаСтудија (година)Испитани мажиМажи со црвено-зелен далтонизамИспитани жениЖени со црвено-зелен далтонизам
НорвешкаWaaler (1927)9.0498,01%9.0720,44%
ГерманијаSchmidt (1936)6.8637,75%5.6040,36%
ГерманијаFeig and Ropers (1978)5.5657,80%нема податокнема податок
ФранцијаKherumian and Pickford (1959)6.6358,95%6.9900,50%
ГрцијаKoliopoulos et al. (1976)21.2317,95%8.7540,42%
ХоландијаCrone (1968)3.1677,95%3.3590,45%
ФинскаForsius et al. (1967)2.6047,90%нема податокнема податок
БелгијаFrançois et al. (1957)1.2418,48%нема податокнема податок
ШвајцаријаVon Planta (1926)2.0007,95%3.0000,43%

Извор: Birch (2012), табели 2 и 3 [1]. Скрининг со таблиците на Ишихара. Станува збор за постари студии; прегледот ги користи затоа што се големи и популациски.

Понов европски пример има од Ирска. Студија од 2021 година опфатила 1.626 случајно избрани ученици на возраст од 6–7 и 12–13 години, тестирани со таблиците Hardy-Rand-Rittler. Нарушено распознавање на боите е утврдено кај 8,3% од момчињата и кај 1,8% од девојчињата [2]. Кај двата пола најчест бил деутан-типот (намалена чувствителност на зелената боја). Глобална метаанализа од 2025 година за деца и адолесценти покажала дека од сите групи по потекло, највисок процент имаат лицата од европско потекло: 2,77% за момчињата и девојчињата заедно [3].

Што значи тоа во бројки

Евростат не објавува колку луѓе имаат далтонизам, па бројките подолу се наша проценка, дадена за илустрација. Европските стапки од прегледот на Бирч (8% од мажите, 0,4% од жените) ги применивме врз податоците на Евростат за населението на 1 јануари 2025 година [4]. Реалните бројки ќе бидат поинакви, бидејќи стапката зависи од потеклото, а населението на ЕУ е разнородно.

ПодрачјеМажи (2025)Жени (2025)Проценет број луѓе со црвено-зелен далтонизам
ЕУ-27221,1 милиони230,2 милиониоколу 18,6 милиони
Германија41,2 милиони42,3 милиониоколу 3,5 милиони
Франција33,4 милиони35,4 милиониоколу 2,8 милиони
Италија28,9 милиони30,1 милиониоколу 2,4 милиони
Шпанија24,1 милиони25,0 милиониоколу 2,0 милиони
Полска17,6 милиони18,9 милиониоколу 1,5 милиони
Холандија9,0 милиони9,1 милиониоколу 0,75 милиони

Проценка: населението според Евростат (demo_pjan, 1 јануари 2025), помножено со 8% за мажите и со 0,4% за жените. Не е измерен број.

За споредба, британската добротворна организација Colour Blind Awareness проценува дека во Обединетото Кралство има околу 3 милиони лица со далтонизам, приближно 4,5% од населението [5]. Не објавува како дошла до таа бројка.

Што значи ова за сопствениците на веб-страници: ако речиси секој дванаесетти маж што ја посетува страницата тешко ги разликува црвената и зелената, дизајнот што се потпира само на боја не е маргинален проблем.

Како далтонизмот влијае на користењето на веб-страниците

Нарушеното распознавање на боите ретко некого целосно го спречува да ја користи страницата. Наместо тоа, некои информации стануваат нејасни, а тоа често е полошо, бидејќи луѓето почнуваат да погодуваат. Најчести пречки се:

  • Статус прикажан само со боја. Зелени точки за „на залиха“ и црвени за „нема на залиха“, обоени распореди на седишта, слободни термини во календар, оценки во бои на семафор.
  • Грешки во формуларот означени само со црвена рамка. Полето изгледа исто како сите други, па посетителот не знае што треба да поправи.
  • Линкови што се разликуваат од текстот само по бојата. Ако не се подвлечени, линковите се губат во пасусот.
  • Графикони и карти во кои сериите се означени со бои. Црвените и зелените линии или топлинската карта од зелено кон црвено се претвораат во една нејасна лента.
  • Избраната опција означена само со промена на бојата. Избраната големина, датумот или пакетот чие поле од сиво станува зелено.
  • Парови бои со слаб контраст. На лицата со далтонизам некои бои им изгледаат потемни или посветли. На пример, на лицата со протан-тип (отежнато гледање на црвената) црвената може да им изгледа потемна, па црвен текст на темна позадина го губи контрастот.

За да ги решите, не мора да го менувате визуелниот стил. Бојата може да остане – само не смее да биде единствениот знак.

Испробајте сами: изберете седиште на концерт

Нашиот бесплатен симулатор за пристапност има интерактивен пример посветен токму на овој проблем: Beyond color.

Замислете дека купувате билет на измислена веб-страница и треба да изберете слободно седиште. Зелените седишта се слободни, црвените се распродадени, а бојата е единствениот знак. Распоредот на седиштата е прикажан низ илустративен филтер што приближно покажува како гледаат лицата со црвено-зелен далтонизам (деутеранопија). Низ тој филтер и зелените и црвените седишта се во иста златна нијанса. Обидете се да изберете седиште за кое сте сигурни дека е слободно.

Потоа изберете „Show the fix“ (Прикажи го решението). Филтерот за бои останува ист, но сега секое седиште има ознака „Слободно“ или „Распродадено“, како и квачка (✓) или крстче (✗). Меѓу непристапната и пристапната верзија можете да се префрлате колку сакате.

Филтерот е само приближен. Ја покажува пречката во дизајнот, а не начинот на кој одреден човек ги гледа боите. Она што јасно го покажува е дека решението не зависи од тоа дали очите на посетителот ќе се променат, туку од тоа дали страницата ја кажува истата работа на повеќе од еден начин.

Како да го поправите дизајнот што се потпира само на боја

Користете го овој список кога ги прегледувате дизајните и страниците. Во загради се критериумите за успешност од WCAG 2.2 што се најдиректно поврзани [6].

  1. Покрај секој знак во боја, додадете текст, икона или шара (1.4.1 Use of Color, ниво A). „Распродадено“ до црвеното седиште, икона со крстче на зафатените датуми, статус напишан со зборови во табелата со нарачки. Според WCAG 1.4.1, бојата не смее да биде „единственото визуелно средство за пренесување информации, означување дејство, поттикнување одговор или разликување визуелен елемент“ (наш превод).
  2. Грешките во формуларот напишете ги со текст (1.4.1, како и 3.3.1 Error Identification (означување на грешки), ниво A). До полето прикажете порака како „Внесете важечки поштенски број“, по можност со икона – не само црвена рамка.
  3. Линковите треба да се препознаваат и без боја. Подвлечете ги линковите во текстот или дајте им друг знак што не е боја. Ако се потпирате само на бојата, линкот треба да има контрастен сооднос од најмалку 3:1 во однос на околниот текст и дополнителен знак кога покажувачот ќе застане над него (hover) и при фокус (видете ги техниките на W3C за 1.4.1).
  4. Ставете ознаки или шари директно на графиконите. Означете ги линиите на нивниот крај, користете различни облици на точките или различни испрекинати линии и понудете ги податоците и во табела.
  5. Избраната и активната состојба прикажете ги со нешто повеќе од боја. Додајте квачка, подебела рамка, задебелен текст или зборот „Избрано“.
  6. Графичките елементи и контролите треба да се добро видливи (1.4.11 Non-text Contrast (контраст на нетекстуални елементи), ниво AA). Иконите, рамките на полињата и ознаката на фокусот што пренесуваат значење треба да имаат контрастен сооднос од најмалку 3:1 во однос на соседните бои.
  7. Во упатствата не упатувајте само на бојата (1.3.3 Sensory Characteristics (сетилни карактеристики), ниво A). Наместо „Притиснете го зеленото копче“, напишете „Притиснете Продолжи (зеленото копче)“.
  8. Тестирајте во сиви тонови и со филтер за распознавање бои. Ако екранот е разбирлив и во сиви тонови, тој не зависи од нијансите. Алатките за програмери во прелистувачите Chrome и Firefox можат да ги симулираат најчестите видови нарушено распознавање на боите.
  9. Проверете го контрастот на текстот (1.4.3 Contrast (Minimum) (контраст, минимум), ниво AA). Со нашата бесплатна проверка на контраст проверете дали парот бои ги исполнува праговите од 4,5:1 и 3:1.

Автоматските алатки можат да најдат дел од овие проблеми, на пример слабиот контраст. Но не можат сигурно да утврдат дали црвената точка е единствениот начин на кој се прикажува статусот. Нашата бесплатна проверка на пристапноста е добар прв чекор, но информациите пренесени само со боја обично мора човек да ги провери, особено во најважните чекори: резервација, плаќање и страниците на корисничката сметка.

Ако допрва се запознавате со WCAG, нашиот целосен водич низ принципите, нивоата и стандардите на WCAG објаснува како се поврзани критериумите за успешност и нивоата на усогласеност.

Што бара Европскиот акт за пристапност во врска со бојата

Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA), односно Директивата (EU) 2019/882, се однесува на производите што се ставени на пазарот и на услугите што им се даваат на потрошувачите по 28 јуни 2025 година [7]. Меѓу опфатените услуги се е-трговијата, банкарските услуги за потрошувачи, е-книгите, електронските комуникации и делови од услугите за патнички превоз, како веб-страниците, апликациите и продажбата на билети [7][8].

Прилогот I на Директивата директно ја спомнува бојата (цитатите подолу се наш превод):

  • За производите, корисничкиот интерфејс, „кога производот користи боја за да пренесе информации, да означи дејство, да побара одговор или да идентификува елементи, … треба да обезбеди алтернатива за бојата“ (Прилог I, дел I, точка 2(d)).
  • Функционалните критериуми бараат, кога производот или услугата нуди визуелни начини на користење, „да обезбеди барем еден начин на користење за кој не е потребно корисникот да ги распознава боите“ (Прилог I, дел VII, точка (c)).
  • За услугите: веб-страниците и мобилните апликации треба да се направат пристапни „на доследен и соодветен начин, така што ќе бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни“ (Прилог I, дел III, точка (c)).

Во пракса, веб-пристапноста во ЕУ се мери според европскиот стандард EN 301 549, кој за веб-содржините го вклучува WCAG 2.1, ниво AA [9]. Критериумот 1.4.1 Use of Color е на ниво A и во WCAG 2.1 и во WCAG 2.2, па е дел од секоја основна проверка. Микропретпријатијата што даваат услуги се изземени од барањата на Директивата за услугите [7], но дизајнот што се потпира само на боја им создава исти тешкотии и на нивните купувачи.

Често поставувани прашања

Колкав процент од Европејците имаат далтонизам?

Официјален податок за целата ЕУ нема. Големите истражувања на населението, што ги обединува Бирч (2012), покажуваат дека црвено-зелен далтонизам има околу 8% од мажите и 0,4% од жените од европско потекло [1]. Ако се пресмета врз населението на ЕУ-27 во 2025 година, тоа се приближно 18 до 19 милиони луѓе – но ова е проценка, а не измерен број.

Кој вид далтонизам е најчест?

Најчест е деутан-типот, кај кој е намалена чувствителноста на чепчињата за зелената боја. Во норвешките податоци што ги наведува Бирч, деутан-типот бил застапен кај околу три четвртини од мажите со црвено-зелен далтонизам [1], а бил најчест и кај ирските ученици [2]. Затоа и примерот во симулаторот ја прикажува деутеранопијата.

Дали е доволно да изберам бои што се погодни за лица со далтонизам?

Подобро избраните бои помагаат, но сами по себе не го исполнуваат критериумот WCAG 1.4.1. Распознавањето на боите е различно од човек до човек, екраните и осветлувањето се различни, а некои луѓе користат приказ во сиви тонови или режим со висок контраст. Сигурното решение е да додадете знак што не е боја: текст, икона, шара или облик.

Дали црвените пораки за грешка се проблем за пристапноста?

Црвената боја сама по себе не е проблем. Проблем е кога грешката е означена само со црвена рамка. Ако грешката е напишана и со текст, а полето е јасно означено, бојата е корисен додаток, а не единствен сигнал.

Како да проверам дали на веб-страницата има информации прикажани само со боја?

Погледнете ги најважните страници во сиви тонови и со симулација на нарушено распознавање на боите во алатките за програмери на прелистувачот. Потоа запрашајте се дали секој статус, секоја грешка, секој линк и секој графикон сè уште се разбирливи. Проверете го контрастот со алатка за проверка на контраст, а информациите пренесени само со боја вклучете ги во рачната проверка или во ревизијата на пристапноста.

Следен чекор

Отворете го примерот Beyond color, а потоа на ист начин погледнете ги своите страници за резервации, плаќање или статус на нарачка. Ако сакате систематска проверка, нашата ревизија на пристапноста ги открива информациите пренесени само со боја и му дава на тимот конкретни упатства на ниво на код како да ги поправи.

Извори

  1. Birch J. „Worldwide prevalence of red-green color deficiency.“ J Opt Soc Am A 2012;29(3):313–320. Преглед на истражувања на населението; табелите 2 и 3 ги наведуваат европските студии со таблиците на Ишихара. https://opg.optica.org/josaa/abstract.cfm?uri=josaa-29-3-313 (апстракт: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22472762/)
  2. Harrington S, Davison PA, O'Dwyer V. „Prevalence of colour vision deficiency in the Republic of Ireland schoolchildren and associated socio-demographic factors.“ Clin Exp Optom 2021;104(1):48–55. 1.626 деца, таблици HRR. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32285548/
  3. Jeong YD et al. „Global Prevalence of Congenital Color Vision Deficiency among Children and Adolescents, 1932–2022.“ Ophthalmology 2025;132(12):1431–1444. Метаанализа на 56 студии. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40769301/
  4. Евростат. Население на 1 јануари според возраст и пол (demo_pjan), податоци за 2025 година за ЕУ-27 и државите членки. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_pjan/default/table
  5. Colour Blind Awareness. „Colour blindness.“ https://www.colourblindawareness.org/colour-blindness/
  6. W3C. Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 и Understanding SC 1.4.1 Use of Color. https://www.w3.org/TR/WCAG22/ и https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/use-of-color.html
  7. Директива (EU) 2019/882 на Европскиот парламент и на Советот за барањата за пристапност на производите и услугите (Европски акт за пристапност), членови 2 и 4 и Прилог I. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj/eng
  8. Европска комисија. „European Accessibility Act.“ https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/disability/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030/european-accessibility-act_en
  9. W3C Web Accessibility Initiative. „Web Accessibility Laws & Policies: European Union“ (EN 301 549 и WCAG 2.1, ниво AA). https://www.w3.org/WAI/policies/european-union/
Share this post

You might also like

Two more articles worth reading while this topic is still fresh.

Видеоплеер на веб-страница: презентер со јасни титлови на дното на екранот и транскрипт под плеерот

Титлови за видео за глуви и наглуви лица: податоци за Европа

Оштетен слух во Европа по земји и како титловите и транскриптите помагаат.

Рака посегнува кон големи, добро раздвоени копчиња плус и минус и копче „Confirm“ на екран за купување билети на паметен телефон

Моторна пристапност: тремор, големина на копчињата и податоци за Европа

Тремор, артритис и моторна попреченост во Европа: како до поголеми копчиња.