Секој поп-ап прозорец, секое видео што само се пушта и секоја покана за чет се борат за вниманието на посетителот. За многумина токму тоа одлучува дали воопшто ќе стигнат до крајот.
Накратко
Според една глобална мета-анализа, околу 4,6% од возрасните во Европскиот регион на СЗО имаат траен АДХД, а кај околу 7% се јавуваат симптоми на АДХД (Song et al., 2021). Поп-ап прозорците, видеата и звукот што се пуштаат сами, поканите за чет и понудите што искокнуваат среде купувањето ги одвлекуваат луѓето од она поради што дошле, а враќањето на задачата бара време и напор. WCAG 2.2 бара корисникот да може да ја паузира, запре или сокрие содржината што се движи (2.2.2), а на ниво AAA и да може да ги одложи прекинувањата (2.2.4). Помирната страница им помага на сите, а според Европскиот акт за пристапност е и дел од пристапниот процес на плаќање.
Повеќето веб-страници не се направени со намера да го одвлекуваат вниманието. Такви стануваат постепено, функција по функција: банер за колачиња од правната служба, поп-ап прозорец за билтен од маркетингот, балонче за чет од поддршката, дополнителна понуда од продажбата и видео на почетокот на страницата што само се пушта, по желба на брендот. Секое од овие барања има смисла. Сите заедно претвораат задача од два чекора во патека со пречки.
За лицата со АДХД, како и за многу други со когнитивни тешкотии или тешкотии во учењето, ова не е ситна непријатност. Може да одлучи дали ќе купат билет или ќе го затворат јазичето. Во текстот подолу разгледуваме колку луѓе во Европа имаат АДХД, како одвлекувањата делуваат на вистински веб-страници и како да се направи помирна страница.
Колку луѓе во Европа имаат АДХД?
Нарушувањето на вниманието со хиперактивност (АДХД) е невроразвојна состојба што влијае на вниманието, нивото на активност и контролата на импулсите. Податоците за застапеноста многу се разликуваат во зависност од тоа како се мери: со структурирано дијагностичко интервју, според евидентираните дијагнози, според издадените рецепти или според тоа што ќе кажат родителите. Затоа бројките од различни земји не треба директно да се споредуваат.
Проценки за Европа и за светот
ЕУ, Регионалната канцеларија на СЗО за Европа (WHO/Europe) и ADHD Europe немаат официјален податок за застапеноста на АДХД. Најдобрата проценка за Европа доаѓа од рецензирана мета-анализа:
- 4,64% од возрасните во Европскиот регион на СЗО имаат траен АДХД (почнал во детството и продолжил во зрелоста), а кај 7,12% се јавуваат симптоми на АДХД (сегашни симптоми, без оглед на тоа дали почнале во детството). Song et al., Journal of Global Health, 2021. Европските проценки се засноваат на мал број студии, чии резултати значително се разликуваат.
- Според истата студија, на светско ниво 2,58% од возрасните имаат траен АДХД (околу 140 милиони возрасни во 2020 година), а кај 6,76% се јавуваат симптоми (околу 366 милиони).
- Застапеноста на АДХД кај децата и адолесцентите во светот се проценува на 3,4% (Polanczyk et al., 2015, мета-анализа на 41 студија од 27 земји).
- Истражувањата на СЗО за менталното здравје во светот (World Mental Health Surveys) покажале сегашен АДХД кај 2,8% од возрасните на возраст од 18 до 44 години во 20 земји, односно кај 3,6% во земјите со висок доход (Fayyad et al., 2017).
Поедноставно кажано: најверојатно приближно секој дваесетти до дваесет и петти возрасен во Европа има траен АДХД. Уште многу повеќе луѓе, со дијагноза или без неа, тешко се концентрираат на задачата кога страницата постојано ги прекинува.
Податоци по земји
Во табелата се собрани национални податоци од анкети, здравствени регистри и истражувања. Тие мерат различни работи, па пред да ги споредувате, прочитајте ја колоната „Што се мери“.
| Земја | Податок | Што се мери | Извор |
|---|---|---|---|
| Франција | 7,3% | Возрасни (18–44) со сегашен АДХД, анкета 2001–2002 | Fayyad et al. 2017 (WHO WMH Surveys) |
| Холандија | 5,0% | Возрасни (18–44) со сегашен АДХД, анкета 2002–2003 | Fayyad et al. 2017 |
| Белгија | 4,1% | Возрасни (18–44) со сегашен АДХД, анкета 2001–2002 | Fayyad et al. 2017 |
| Германија | 3,1% | Возрасни (18–44) со сегашен АДХД, анкета 2002–2003 | Fayyad et al. 2017 |
| Португалија | 3,0% | Возрасни (18–44) со сегашен АДХД, анкета 2008–2009 | Fayyad et al. 2017 |
| Италија | 2,8% | Возрасни (18–44) со сегашен АДХД, анкета 2001–2002 | Fayyad et al. 2017 |
| Германија | 4,4% | Деца (3–17) со дијагноза АДХД според родителите, KiGGS Wave 2 | Институт „Роберт Кох“, 2018 |
| Германија | 1,1% | Сите возрасти, евидентирана дијагноза АДХД во податоците на здравственото осигурување, 2023 (околу 918.000 луѓе) | Betzler et al. 2026, Deutsches Ärzteblatt |
| Холандија | 4,7% | Деца (4–12) кои според родителите имаат АДХД или ADD, 2024 | Холандски институт за млади (NJi) |
| Шведска | 2,3% / 2,4% | Жени / мажи што подигнале лек за АДХД, 2024 | Socialstyrelsen |
| Данска | 9,8% / 7,4% | Момчиња / девојчиња со дијагноза АДХД или препишан лек за АДХД до 18-годишна возраст | Bliddal et al. 2026, национални регистри |
Податоците од анкетите на Fayyad et al. се стари од 15 до 25 години, а самите автори наведуваат дека методот може да ја искриви споредбата меѓу земјите. Регистрите и податоците за рецепти ги опфаќаат само луѓето што добиле дијагноза или терапија, а во последниве години бројот на дијагнози нагло порасна во неколку земји.
Како одвлекувањата им пречат на корисниците
Документот на W3C Making Content Usable for People with Cognitive and Learning Disabilities (насоки како содржината да ја користат и лицата со когнитивни тешкотии и тешкотии во учењето) има посебна цел, „Help Users Focus“ (помогнете им на корисниците да се фокусираат). Таму јасно пишува: „Одвлекувањата можат да ги спречат корисниците со когнитивни тешкотии и тешкотии во учењето да ги завршат своите задачи“ (наш превод). На европските веб-страници најчести виновници се:
- Поп-ап прозорци еден врз друг веднаш по влегувањето. Прво банер за колачиња, потоа пријава за билтен, па понуда за попуст, и сето тоа пред посетителот воопшто да ја види страницата што ја барал.
- Прекинувања среде задачата. Покана за чет што се појавува додека купувачот плаќа, прозорец „Дали сте сигурни дека сакате да заминете?“ или анкета што искокнува додека некој пополнува формулар.
- Видео и звук што се пуштаат сами. Содржината што се движи или произведува звук до главната задача постојано го одвлекува погледот и слухот.
- Карусели и подвижни ленти со вести што се менуваат на неколку секунди, па посетителот губи каде стигнал или пропушта она што го читал.
- Повици за акција што се натпреваруваат меѓу себе. Пет подеднакво истакнати копчиња на еден чекор, па не е јасно кое води напред.
- Елементи што ја покриваат содржината. Фиксни банери, балончиња за чет и известувања за колачиња го кријат копчето или полето што корисникот сака да го користи, особено на мобилен телефон и при големо зголемување.
- Изгубен напредок. Кога ќе се затвори дијалог или ќе се врати чекор назад, претходно избраното се брише, па по секое одвлекување се почнува одново.
Секое прекинување има цена: посетителот треба да го забележи, да одлучи што ќе прави, да го затвори и потоа да се сети каде застанал. За лице со АДХД последниот чекор често е најтешкиот. Истото им се случува и на лицата со анксиозност, на лицата од аутистичниот спектар што се чувствителни на движење и звук, на лицата со повреда на мозокот, на постарите корисници и на секој што гледа во телефон во преполн воз.
Испробајте сами
Нашиот бесплатен интерактивен пример Room to focus („Простор за концентрација“) ве става пред една едноставна задача на измислена веб-страница за билети за концерт: изберете стандарден билет и продолжете.
Во непристапната верзија, пред да стигнете до копчето „Continue“ (Продолжи), за вашето внимание се борат банер за колачиња, поп-ап прозорец за билтен, балонче за чет и туристичка понуда. Може да се обидете да останете на задачата или да тргнете по некое одвлекување и да видите каде води. Нивните копчиња водат само до нови одвлекувања, а всушност ништо не се испраќа. Поп-ап прозорците се анимирани, а анимацијата може да ја паузирате во секое време.
Изберете Show the fix (Прикажи го решението) и истиот чекор од резервацијата станува мирен: поп-ап прозорците и понудите што немаат врска со задачата исчезнуваат, следниот чекор е јасен, а избраниот билет останува зачуван. Меѓу двете верзии може да се префрлате колку сакате.
Примерот намерно ја засилува пречката што ја создава околината, за да ја почувствувате за неколку секунди. Тој не покажува како е да се живее со АДХД, а секој го доживува тоа поинаку. Она што го покажува е дека се менува страницата, а не човекот.
Како да ја прилагодите веб-страницата за лица со АДХД
Не ви треба посебен „режим за АДХД“. Повеќето подобрувања се едноставно добар, фокусиран дизајн. Користете ја оваа листа за проверка, заедно со поврзаните критериуми за успешност од WCAG 2.2:
- Не прекинувајте ги најважните чекори. Не отворајте поп-ап прозорци за билтен, покани за чет, анкети или дополнителни понуди додека корисникот плаќа, се регистрира или завршува нарачка. Овозможете прекинувањата што не се итни да се одложат или исклучат. (2.2.4 Interruptions (прекинувања), ниво AAA)
- Сè што се движи треба да може да се паузира, запре или сокрие. Секоја содржина што се движи, трепка, се лизга или сама се ажурира подолго од пет секунди, а стои покрај друга содржина, мора да има начин да се паузира, запре или сокрие. Тука спаѓаат и каруселите, подвижните ленти и анимираните банери. (2.2.2 Pause, Stop, Hide (паузирање, запирање, сокривање), ниво A)
- Не пуштајте звук автоматски. Ако звукот се пушта сам подолго од три секунди, овозможете да се паузира или да се намали гласноста. Уште подобро е воопшто да не се пушта сам. (1.4.2 Audio Control (контрола на звукот), ниво A)
- Не менувајте го контекстот неочекувано. Кога некое поле ќе добие фокус или корисникот ќе избере опција, не треба без предупредување да се отвори нов прозорец, да се испрати формуларот или да се префрли на друга страница. (3.2.1 On Focus (при фокус) и 3.2.2 On Input (при внесување), ниво A)
- Никогаш не кријте го она со што корисникот работи. Фиксните заглавија, известувањата за колачиња и виџетите за чет не смеат целосно да го покријат елементот што е во фокус при навигација со тастатура. (2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) (фокусот не е покриен, минимум), ниво AA, ново во WCAG 2.2)
- На секој чекор нека има едно јасно главно копче, а другите опции нека бидат визуелно помалку истакнати. Кратките и предвидливи патеки ја намалуваат можноста корисникот да се изгуби (когнитивната цел на W3C „Help Users Focus“).
- Зачувајте го она што корисникот веќе го избрал. Ако некој затвори дијалог, се врати чекор назад или биде прекинат, внесеното треба да остане. Не барајте ги истите податоци двапати во ист процес. (3.3.7 Redundant Entry (повторно внесување), ниво A, ново во WCAG 2.2)
- Почитувајте ја поставката за намалено движење. Земете ја предвид поставката „намали движење“ во оперативниот систем и овозможете анимациите што не се неопходни, а се појавуваат при интеракција, да се исклучат. (2.3.3 Animation from Interactions (анимации предизвикани од интеракција), ниво AAA)
- Банерот за согласност нека биде ненаметлив. Во ЕУ согласноста за колачиња обично не може да се отстрани, но може да се прикаже само еднаш, да биде кратка и читлива, изборите да бидат подеднакво јасни, а врз неа да не се натрупуваат други поп-ап прозорци.
- Помошта нека биде на исто место на секоја страница, наместо во балонче за чет што само се отвора. (3.2.6 Consistent Help (доследна помош), ниво A, ново во WCAG 2.2)
Дел од овие проблеми, на пример недостиг од копче за пауза или фокус скриен зад банер, може да се откријат со автоматско скенирање, како што е нашата бесплатна алатка за проверка на пристапноста. За други, на пример дали прекинувањето се појавува во погрешен момент, треба човек да ги помине сите чекори, а токму тоа го прави ревизијата на пристапноста. Ако нивоата A, AA и AAA ви се непознати, објаснети се во нашиот водич за принципите и нивоата на WCAG.
Што значи Европскиот акт за пристапност за дизајнот што го одвлекува вниманието
Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA), односно Директивата (EU) 2019/882, се применува од 28 јуни 2025 година. Опфаќа услуги за е-трговија, дефинирани како услуги што се даваат од далечина преку веб-страници и мобилни апликации заради склучување договор со потрошувач, како и услуги како банкарството, е-книгите и продажбата на билети за патнички превоз.
Актот бара опфатените веб-страници и апликации да бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни. WCAG не се споменува директно; усогласеноста обично се докажува преку хармонизираниот европски стандард EN 301 549. Верзијата што моментално е цитирана, V3.2.1, се заснова на WCAG 2.1, ниво AA. Новата верзија V4.1.1, објавена во септември 2026 година, е усогласена со WCAG 2.2, ниво AA, и се очекува референцата за неа да биде објавена во Службениот весник на ЕУ во декември 2026 година.
Во пракса:
- 2.2.2 Pause, Stop, Hide, 1.4.2 Audio Control, 3.2.1 On Focus и 3.2.2 On Input се критериуми од ниво A и веќе денес се дел од основните барања.
- 2.4.11 Focus Not Obscured (Minimum) и 3.3.7 Redundant Entry се нови во WCAG 2.2 и ќе станат дел од основните барања кога ќе почне да се применува стандардот заснован на WCAG 2.2.
- 2.2.4 Interruptions е критериум од ниво AAA. Обично не е задолжителен, но најјасно опишува како изгледа мирен дизајн прилагоден за лица со АДХД.
Често поставувани прашања
Дали треба да ги отстранам сите поп-ап прозорци за страницата да биде пристапна?
Не. WCAG не ги забранува поп-ап прозорците. Проблем се прекинувањата што не може да се одложат, прозорците што ја кријат содржината со која корисникот работи, дијалозите од кои фокусот на тастатурата не може да излезе и изборите што се губат кога дијалогот ќе се затвори. Задржете ги неопходните дијалози, отстранете ги непотребните и никогаш не прекинувајте важна задача, како што е плаќањето.
Дали видеото што само се пушта е проблем за пристапноста?
Може да биде. Според критериумот 2.2.2, содржината што се движи подолго од пет секунди и стои покрај друга содржина мора да има контрола за паузирање, запирање или сокривање. Според 1.4.2, звукот што сам се пушта подолго од три секунди мора да може да се паузира или да му се намали гласноста. Освен тоа, автоматското пуштање на многумина им отежнува да се концентрираат на остатокот од страницата.
Може ли веб-страница прилагодена за АДХД да има банер за колачиња?
Да. Во ЕУ согласноста за колачиња обично е законска обврска. Нека биде кратка, читлива и пристапна со тастатура, нека не ја покрива содржината што е во фокус и врз неа не ставајте поп-ап прозорци за билтен или попуст.
Дали постои критериум за успешност во WCAG посебно за АДХД?
WCAG не ги групира критериумите според состојбата. Неколку критериуми им помагаат на лицата со тешкотии со вниманието, особено 2.2.2 Pause, Stop, Hide, 2.2.4 Interruptions и 3.3.7 Redundant Entry. Дополнителните насоки на W3C за когнитивна пристапност одат и подалеку и имаат посебна цел посветена на тоа корисниците полесно да се фокусираат.
Помирна веб-страница не значи досадна веб-страница. Значи дека секој елемент на неа има причина да биде таму. Ако сакате да откриете што ги одвлекува купувачите пред да ја завршат нарачката, нашиот тим може да ги прегледа најважните чекори на вашата страница.
Извори
- Song P, et al. "The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis." Journal of Global Health, 2021;11:04009: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7916320/
- Fayyad J, et al. "The descriptive epidemiology of DSM-IV Adult ADHD in the World Health Organization World Mental Health Surveys." ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 2017;9(1):47–65: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5325787/
- Polanczyk GV, et al. "Annual research review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents." Journal of Child Psychology and Psychiatry, 2015;56(3):345–365: https://europepmc.org/article/MED/25649325
- Göbel K, et al. "ADHS bei Kindern und Jugendlichen in Deutschland – Querschnittergebnisse aus KiGGS Welle 2 und Trends." Journal of Health Monitoring, Robert Koch Institute, 2018: https://edoc.rki.de/handle/176904/5768
- Betzler F, et al. "ADHD in Children, Adolescents, and Adults: Incidence, Prevalence, and Treatment. An Analysis of Routine Health Insurance Data." Deutsches Ärzteblatt International, 2026;123:275–280: https://di.aerzteblatt.de/int/archive/article/249978
- Netherlands Youth Institute (NJi), "Cijfers over ADHD": https://www.nji.nl/databanken/cijfers/cijfers-over-adhd
- Socialstyrelsen, "Fortsatt ökning av adhd-läkemedel – särskilt bland unga kvinnor" (23 April 2025): https://www.socialstyrelsen.se/om-socialstyrelsen/pressrum/press/fortsatt-okning-av-adhd-lakemedel--sarskilt-bland-unga-kvinnor/
- Bliddal M, et al. "Trends and incidence rates of neurodevelopmental disorders in Danish children and adolescents 2000-2024." European Child & Adolescent Psychiatry, 2026;35(5):1667–1675: https://portal.findresearcher.sdu.dk/en/publications/trends-and-incidence-rates-of-neurodevelopmental-disorders-in-dan/
- W3C, "Making Content Usable for People with Cognitive and Learning Disabilities" (Working Group Note): https://www.w3.org/TR/coga-usable/
- W3C WAI, "Cognitive Accessibility Objective: Help Users Focus": https://www.w3.org/WAI/WCAG2/supplemental/objectives/o5-user-focus/
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 2.2.2 Pause, Stop, Hide: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/pause-stop-hide.html
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 2.2.4 Interruptions: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/interruptions.html
- Directive (EU) 2019/882 (European Accessibility Act): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- National Disability Authority (Ireland), "EN 301 549 V4.1.1 published": https://nda.ie/news/en301549-published



