Одбројувањата и сесиите што истекуваат без предупредување ги оставаат надвор милиони купувачи во Европа на кои едноставно им треба малку повеќе време.
Накратко
Речиси секој четврти жител на ЕУ на возраст од 16 и повеќе години (24,2% во 2025 година, според Евростат) наведува дека подолго време е ограничен во секојдневните активности, а околу 22% од населението на ЕУ има 65 или повеќе години. Голем дел од овие купувачи читаат, одлучуваат или пишуваат побавно, па краток тајмер при плаќање или сесија што истекува без најава може да им ја испразни кошничката пред да ја завршат нарачката. Критериумот за успешност 2.2.1 Timing Adjustable (прилагодливо време) од WCAG 2.2 бара корисникот да може временското ограничување да го исклучи, да го прилагоди или да го продолжи. Според Европскиот акт за пристапност (European Accessibility Act, EAA), што се применува од 28 јуни 2025 година, ова се однесува на секое онлајн плаќање во е-трговијата во ЕУ.
Временски ограничувања има насекаде на интернет: привремено резервирани билети, страници за плаќање, сесии во е-банкарството, формулари за резервации, квизови и банери „понудата истекува за 05:00“. На тимот што ги направил му изгледаат безопасно, бидејќи формуларот го знае напамет. Но за купувач што користи читач на екран, има тремор, живее со деменција или едноставно чита на втор јазик, токму тој тајмер може да биде причината да се откаже од купувањето.
Во овој текст ќе видиме на колку луѓе во Европа веројатно им треба повеќе време, што им прават временските ограничувања и како да се направат тајмери и сесии што никого не го исфрлаат од процесот.
На колку луѓе во Европа им треба повеќе време на интернет?
Официјална статистика за „луѓе на кои им треба дополнително време на веб-страниците“ не постои. Затоа ги разгледуваме групите кај кои тоа е најверојатно: лицата со попреченост или со ограничувања во активностите, постарите лица, луѓето што живеат со деменција и луѓето со оштетен вид. Групите се преклопуваат, па бројките подолу не треба да се собираат.
Попреченост и ограничувања во активностите во ЕУ
Евростат ја мери попреченоста во ЕУ преку анкетата на домаќинствата EU-SILC, со Глобалниот индикатор за ограничување на активностите (GALI): тоа се луѓе што велат дека најмалку шест месеци некој здравствен проблем ги ограничува во вообичаените активности. Во 2025 година 24,2% од жителите на ЕУ-27 на возраст од 16 и повеќе години изјавиле дека се делумно или сериозно ограничени. Кај лицата постари од 65 години уделот бил 47,5%, а кај лицата постари од 75 години дури 58,1%. Според Европската комисија, во ЕУ со попреченост живеат вкупно 90 милиони луѓе.
| Држава / подрачје | Лица на 16+ години со ограничувања во активностите, 2025 |
|---|---|
| ЕУ-27 | 24,2% |
| Финска | 35,0% |
| Холандија | 32,5% |
| Австрија | 30,5% |
| Данска | 29,1% |
| Германија | 28,9% |
| Франција | 25,8% |
| Полска | 23,7% |
| Шведска | 22,3% |
| Шпанија | 20,2% |
| Италија | 16,5% |
Извор: Евростат, база hlth_silc_12 (EU-SILC, самопроценето „делумно“ или „сериозно“ ограничување, лица на 16+ години, ажурирано во октомври 2026 година). Разликите меѓу државите делумно зависат од тоа како луѓето одговараат на анкетното прашање. Анкетата не ги опфаќа луѓето што живеат во установи, на пример во домови за постари лица, па вистинскиот број е поголем.
Население што старее, а купува онлајн
На 1 јануари 2025 година околу 22% од населението на ЕУ имало 65 или повеќе години, а 6,2% 80 или повеќе (Евростат). Меѓу државите со најголем удел на лица постари од 65 години се Италија (24,7%), Бугарија (24,0%) и Грција (23,7%), а најмал удел имаат Ирска (15,7%) и Луксембург (15,2%).
Постарите луѓе во ЕУ се сосема редовни онлајн купувачи. Во 2025 година 80,7% од лицата на возраст од 65 до 74 години во ЕУ користеле интернет во претходната година, а 44,4% купиле нешто онлајн (анкетата на Евростат за користењето ИКТ во домаќинствата). Во Холандија онлајн купувале 84,0% од луѓето на возраст од 65 до 74 години, во Данска 82,3%, во Германија 61,0%, а во Франција 55,7%.
Староста никого не го прави неспособен да користи веб-страница. Но побавното читање, промените во видот и во подвижноста на рацете, како и помалото познавање на конкретната страница, ја прават секоја задача подолга.
Деменција, оштетен вид и други причини поради кои некому му треба повеќе време
- Деменција: според проценката на Регионалната канцеларија на СЗО за Европа, во 2019 година во Европскиот регион на СЗО со деменција живееле повеќе од 14 милиони луѓе, а се очекува преваленцијата да се удвои до 2030 година. Alzheimer Europe (европско здружение за Алцхајмерова болест) проценува дека во ЕУ-27 со деменција живеат 7,85 милиони луѓе (Dementia in Europe Yearbook 2019).
- Оштетен вид: IAPB Vision Atlas проценува дека во 2020 година во Западна Европа имало 32,4 милиони луѓе со оштетен вид, а во Централна Европа 18,4 милиони (проценки добиени со модел, за сите степени на оштетување, вклучително и послабиот вид на блиску). Многу слабовидни лица користат екранска лупа или читач на екран, а со нив се работи побавно отколку кога страницата се прелетува со поглед.
- Други групи потешко се бројат, но постојат: луѓе со моторна попреченост што пишуваат со прекинувач, покажувач прикачен на главата или со глас; луѓе со анксиозност; луѓе што читаат на втор јазик; и секој што ќе го прекине дете, ѕвонче на вратата или телефонски повик.
Како временските ограничувања им пречат на корисниците
Проблем настанува секогаш кога на човекот му треба повеќе време отколку што претпоставил дизајнерот. Најчести пречки се:
- Кратки тајмери при плаќање или при резервирање билети. Пет минути можат да бидат доволни за некој што брзо работи со глувче, а невозможни за некој што со читач на екран поминува низ долга страница и ги слуша, една по една, сите ознаки на полињата и пораките за грешка.
- Сесии што истекуваат без предупредување. Формуларот на банката или на некоја институција го одјавува корисникот по 10 или 15 минути „неактивност“, иако тој во меѓувреме ги читал условите, барал документ или бавно пишувал. Често нема никакво предупредување.
- Сè се губи кога ќе истече времето. Во најлошиот случај кошничката се празни или формуларот се брише, па купувачот мора да почне од почеток, често со истиот тајмер над глава.
- Тајмери што тешко се забележуваат. Мало одбројување во аголот може да не се гледа при зголемување од 200% или во екранска лупа, а корисникот на читач на екран нема да знае за него ако читачот не го соопшти во вистинскиот момент.
- Притисок. Банери од типот „уште само 3 минути по оваа цена“ создаваат стрес, а стресот кај многу луѓе го забавува читањето и одлучувањето, особено кај луѓето со когнитивни тешкотии или со анксиозност.
- Стапици при повторна најава. Кога ќе истече сесијата, некои страници по повторната најава го враќаат корисникот на почетокот, наместо таму каде што застанал.
На лице со когнитивна попреченост може да му треба неколку пати повеќе време од просекот за да ги прочита и разбере условите за откажување. Лице со тремор може да има потреба од неколку обиди за точно да ги внесе податоците од картичката. Ниту едното ниту другото не е проблем за компанијата, освен ако тајмерот не ја прекине трансакцијата пред тоа.
Испробајте сами
Нашиот бесплатен интерактивен пример Take your time („Не брзајте“) ве носи на измислена страница за купување билети за концерт. Задачата е едноставна: изберете начин на испорака, прифатете ги условите и платете.
Во непристапната верзија, мал тајмер во аголот ги чува билетите само 20 секунди. Кога ќе истече, кошничката се празни без предупредување и нема начин да побарате повеќе време. Тајмерот е дел од пречката, па продолжува да одбројува дури и ако ги паузирате другите ефекти. Повеќето луѓе почнуваат да брзаат, погрешно читаат или се откажуваат.
Потоа изберете „Show the fix“ (Прикажи го решението). Во поправената верзија билетите се чуваат 10 минути, преостанатото време јасно се гледа, а копчето „Add 10 minutes“ (Додај 10 минути) овозможува никој да не ги загуби своите избори. Избраниот начин на испорака се пренесува од едната во другата верзија, а меѓу нив можете да се префрлате колку сакате.
Во примерот тајмерот е намерно претеран, за пречката да стане очигледна за неколку секунди. Вистинските тајмери обично се подолги, но и вистинските процеси на плаќање се подолги, па ефектот врз луѓето на кои им треба повеќе време е ист.
Како да ги решите временските ограничувања на веб-страницата
Најпрво запишете ги сите места во најважните чекори (пребарување, нарачка, плаќање) каде што може да истече времето: резервирани билети или производи, плаќање и потврда со 3-D Secure, сесии по најавата, формулари во повеќе чекори, еднократни кодови, квизови и понуди со одбројување. Потоа поминете ја следнава листа.
- Отстранете ги временските ограничувања што не ви се неопходни. Многу сесии истекуваат само затоа што таква е стандардната поставка во развојната рамка (framework). Ако нема вистинска причина, на пример ослободување на ограничена залиха, исклучете го ограничувањето. (WCAG 2.2.1 Timing Adjustable, ниво A)
- Овозможете ограничувањето да се исклучи, прилагоди или продолжи. Според 2.2.1, треба да важи барем едно од следново: корисникот може да го исклучи ограничувањето; може да го прилагоди, најмалку до десеткратно подолго од стандардното време; или пред да истече времето добива предупредување и најмалку 20 секунди да го продолжи со едноставно дејство, на пример со едно копче, и може да го продолжи најмалку десет пати. (2.2.1, ниво A)
- Предупредете навреме и јасно. Прикажете го предупредувањето во дијалог или во жива регија (live region) што читачите на екран ја соопштуваат, префрлете го фокусот на копчето за продолжување и пишувајте едноставно: „Билетите ви се резервирани уште 2 минути. Да додадеме 10 минути?“ (2.2.1, ниво A; 4.1.3 Status Messages (пораки за статус), ниво AA)
- Не ги бришете податоците кога ќе истече времето. Зачувајте ја кошничката, внесеното во формуларот и направените избори, за купувачот да продолжи од местото каде што застанал. Ако мора повторно да се најави, вратете го на истиот чекор со сите податоци. (2.2.5 Re-authenticating (повторна автентикација), ниво AAA)
- Однапред кажете колку време има корисникот. Ако неактивноста може да доведе до губење податоци, кажете го тоа пред да започне задачата („Седиштата ви ги чуваме 10 минути, а можете да додадете уште време“), освен ако податоците ги чувате подолго од 20 часа. (2.2.6 Timeouts (истекување на времето), ниво AAA)
- Тајмерот нека се гледа, но нека не создава паника. Преостанатото време прикажете го како текст, читлив и при зголемување од 200%, без читачот на екран да ја соопштува секоја секунда. Избегнувајте трепкање и црвени „аларми“ што создаваат притисок. (1.4.4 Resize Text (менување на големината на текстот), ниво AA; 2.2.2 Pause, Stop, Hide (паузирање, запирање, сокривање), ниво A за содржина што автоматски се ажурира)
- Исклучоците користете ги чесно. WCAG дозволува временски ограничувања кога се дел од настан во реално време, како аукција, кога се неопходни за самата активност или кога се подолги од 20 часа. Банерот „распродажбата завршува вечерва“ на обичен производ не е неопходен.
- Тестирајте со вистински корисници и асистивна технологија. Измерете колку време им треба за целиот процес на корисник на читач на екран, на некој што користи само тастатура и на некој што првпат ја гледа вашата страница. Ако некој од нив се доближи до границата, времето е прекратко.
Автоматските алатки можат да најдат некои поврзани проблеми, на пример жива регија што недостасува или копчиња без ознака, но не можат да ви кажат дали тајмерот е доволно долг. Брзото скенирање со нашата бесплатна алатка за проверка на пристапноста е добар почеток, но проблемите со времето обично бараат рачно тестирање во рамките на ревизија на пристапноста. Повеќе за нивоата A, AA и AAA прочитајте во нашиот целосен водич за принципите и нивоата на WCAG.
Што значи Европскиот акт за пристапност за временските ограничувања
Европскиот акт за пристапност (Директива (EU) 2019/882) се применува од 28 јуни 2025 година. Тој изрично ги опфаќа услугите за е-трговија, односно услугите што се даваат на далечина, преку веб-страници и мобилни апликации, „со цел склучување договор со потрошувач“ (член 3, точка 30; наш превод). Во пракса, тоа ги опфаќа повеќето онлајн продавници што продаваат на потрошувачи во ЕУ, како и е-банкарството, продажбата на билети за превоз и другите опфатени услуги. Микропретпријатијата што даваат услуги се изземени.
Актот бара веб-страниците да бидат восприемливи, оперативни, разбирливи и робусни. Во Прилогот II се дадени примери како да се исполнат овие барања, меѓу кои „корисниците да добијат доволно време за читање“ и „обезбедување доволно време за внесување лозинка, за да биде лесно за користење за лицата со интелектуална попреченост“ (наш превод; официјален македонски текст на Директивата не постои). Значи, временските ограничувања се спомнати директно во примерите што ги дава самата директива.
Актот не го спомнува WCAG по име. Усогласеноста обично се докажува преку хармонизираниот европски стандард EN 301 549. Верзијата што моментално се цитира, V3.2.1, се заснова на WCAG 2.1 ниво AA, кое веќе го содржи критериумот 2.2.1 Timing Adjustable. Новата верзија, V4.1.1, е објавена во септември 2026 година и е усогласена со WCAG 2.2 ниво AA; се очекува да биде цитирана во Службениот весник на ЕУ во декември 2026 година. Во секој случај, прилагодливите временски ограничувања се дел од основните барања, а 2.2.5 и 2.2.6 се добра практика на ниво AAA.
Често поставувани прашања
Дали WCAG дозволува тајмери при плаќање?
Да, ако корисникот може да ги исклучи, да ги прилагоди најмалку до десеткратно подолго од стандардното време или да ги продолжи со едноставно дејство по предупредување од најмалку 20 секунди. Изземени се тајмерите што се неопходни, како кај аукција во живо, и оние подолги од 20 часа.
Колку долго треба да трае сесијата пред да истече?
WCAG не пропишува точна должина. Важно е корисникот да биде предупреден, лесно да ја продолжи сесијата и да не ги изгуби податоците. Кај услуги каде безбедноста е особено важна, како е-банкарството, кратка сесија е прифатлива ако има јасно и пристапно предупредување и лесен начин да се продолжи.
Дали треба да ги предупредам корисниците на читачи на екран пред да истече сесијата?
Предупредувањето треба да го добијат сите, вклучително и корисниците на читачи на екран. Во пракса тоа значи дијалог или жива регија што асистивната технологија ја соопштува, со фокус од тастатурата префрлен на копчето „продолжи“, за да може веднаш да се притисне.
Дали Европскиот акт за пристапност важи за мојата страница за резервации или билети?
Ако преку веб-страница или апликација продавате на потрошувачи во ЕУ и не сте микропретпријатие, вашата услуга најверојатно е услуга за е-трговија според Актот. Деталите и казните ги уредуваат националните закони со кои државите членки го пренеле Актот во своето право.
Дали одбројувањето „понуда со ограничено траење“ е проблем за пристапноста?
Одбројување што само го рекламира крајниот рок не го ограничува времето за задачата на корисникот, но може да создаде притисок и да го одвлече вниманието. Ако одбројувањето може да прекине трансакција што е во тек, важат правилата за прилагодливи временски ограничувања.
Временските ограничувања лесно се превидуваат, а многу едноставно се решаваат. Ако не сте сигурни каде се кријат во вашите процеси, нашиот тим може да ги прегледа најважните чекори на страницата и да ви помогне да ги отстраните или продолжите.
Извори
- Eurostat, "Level of disability (activity limitation) by sex, age and income quintile" (hlth_silc_12), EU-SILC, 2025 data: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/hlth_silc_12/default/table
- Eurostat, Statistics Explained, "Population with disability": https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_with_disability
- European Commission, "Union of Equality: Strategy for the rights of persons with disabilities 2021-2030": https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/disability/union-equality-strategy-rights-persons-disabilities-2021-2030_en
- Eurostat, Statistics Explained, "Population structure and ageing", and dataset demo_pjanind (1 January 2025): https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Population_structure_and_ageing
- Eurostat, "Internet purchases by individuals" (isoc_ec_ib20) and "Individuals – internet use" (isoc_ci_ifp_iu), 2025: https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/isoc_ec_ib20/default/table
- WHO Regional Office for Europe, "From cradle to cane: WHO's new European health report warns of lifelong health crises across the Region" (25 February 2025): https://www.who.int/europe/news-room/25-02-2025-from-cradle-to-cane--who-s-new-european-health-report-warns-of-lifelong-health-crises-across-the-region
- Alzheimer Europe, Dementia in Europe Yearbook 2019, press release (18 February 2020): https://www.eurekalert.org/news-releases/815689
- IAPB Vision Atlas, Western Europe snapshot (2020 estimates): https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Western-Europe-Snapshot_24022021.pdf
- IAPB Vision Atlas, Central Europe snapshot (2020 estimates): https://www.iapb.org/wp-content/uploads/2021/02/Vision-Atlas_Central-Europe-Snapshot_24022021.pdf
- Directive (EU) 2019/882 (European Accessibility Act): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2019/882/oj
- European Commission, "Web Accessibility Directive – standards and harmonisation": https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/web-accessibility-directive-standards-and-harmonisation
- National Disability Authority (Ireland), "EN 301 549 V4.1.1 published": https://nda.ie/news/en301549-published
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 2.2.1 Timing Adjustable: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/timing-adjustable.html
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 2.2.5 Re-authenticating: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/re-authenticating.html
- W3C, Understanding WCAG 2.2: 2.2.6 Timeouts: https://www.w3.org/WAI/WCAG22/Understanding/timeouts.html



